Κάθε Σεπτέμβρη υπάρχει μια σκηνή που επαναλαμβάνεται. Κάποιος ανεβαίνει στη ζυγαριά, βλέπει δύο κιλά παραπάνω και αποφασίζει ότι «τα κατέστρεψε όλα». Όπως εξηγεί η Δρ.Ιωάννα Μαρία Καραγκούνη, Μοριακή Βιολόγος, διατροφογενετιστής και Διαιτολόγος- Διατροφολόγος της DNA Care, αυτά τα κιλά σπάνια είναι λίπος. Είναι κυρίως νερό. Το νάτριο από τα φαγητά έξω, το γλυκογόνο που ξαναγεμίζει τους μυς, κάθε γραμμάριο γλυκογόνου κρατά μαζί του περίπου τρία γραμμάρια νερό, και η ήπια κατακράτηση μετά από αλκοόλ και κακό ύπνο. Δέκα ημέρες δεν αρκούν για να αλλάξουν τη σύσταση του σώματος.
Αυτό που πραγματικά αφήνει σημάδι δεν είναι οι διακοπές, αλλά η αντίδραση με νηστείες,χυμούς «αποτοξίνωσης» και πολλές ώρες γυμναστήριο. Αυτός ο κύκλος υπερβολής και τιμωρίας, επαναλαμβανόμενος κάθε χρόνο, είναι που χτίζει σιγά σιγά το επιπλέον βάρος που μένει. Η σωστή ερώτηση, λοιπόν, δεν είναι «πώς δεν θα παχύνω», αλλά πώς θα περάσω καλά χωρίς να χρειαστεί να τιμωρηθώ μετά.
Οι παγίδες του καλοκαιριού σπάνια φαίνονται στο πιάτο. Ένα κοκτέιλ φτάνει εύκολα τις 200-350 θερμίδες χωρίς κανένα αίσθημα κορεσμού. Άρα, τρία τέτοια την ημέρα ισοδυναμούν με ένα ολόκληρο επιπλέον γεύμα. Στους 35°C η δίψα μοιάζει με πείνα, καθώς τα δύο κέντρα γειτονεύουν στον υποθάλαμο. Έτσι, ένα ποτήρι νερό πριν αποφασίσουμε ότι πεινάμε λύνει συχνά το ζήτημα. Επίσης, το βραδινό στις έντεκα δίνει υψηλότερη μεταγευματική γλυκόζη απ' ό,τι στις οκτώ, γιατί η μελατονίνη αναστέλλει την έκκριση ινσουλίνης. Και δύο μόνο νύχτες περιορισμένου ύπνου ρίχνουν τη λεπτίνη και ανεβάζουν τη γκρελίνη, αυξάνοντας την πείνα έως και 24%, με σαφή προτίμηση στους υδατάνθρακες και τα γλυκά.
Ορισμένες ομάδες χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή στην διατροφή τους. Στα άτομα με διαβήτη η ζέστη επιταχύνει την απορρόφηση της υποδόριας ινσουλίνης και μπορεί να προκαλέσει απρόβλεπτες υπογλυκαιμίες, η ινσουλίνη δεν μένει ποτέ στο αυτοκίνητο ή στην τσάντα της παραλίας. Στους ηλικιωμένους το αίσθημα δίψας μειώνεται και η αφυδάτωση εγκαθίσταται αθόρυβα, πριν καν τη νιώσουν. Στις εγκύους η διατροφή στην εγκυμοσύνη απαιτεί απόλυτη αποφυγή ωμών θαλασσινών, μη παστεριωμένων τυριών και σαλατών εκτός ψυγείου, καθώς η λιστέρια διαπερνά τον πλακούντα. Για τα παιδιά, τέλος, το ζήτημα δεν είναι οι θερμίδες αλλά το αποδομημένο ωράριο. Στη διατροφή παιδιών και εφήβων ένα σταθερό πρωινό κι ένα σταθερό βραδινό συνήθως αρκούν.
Η επιστροφή, ευτυχώς, υπακούει σε έναν απλό κανόνα, 72 ωρών. Την πρώτη μέρα, ενυδάτωση και κάλιο, με τρόφιμα όπως αγγούρι, ντομάτα, καρπούζι, χόρτα, αβοκάντο, που αντισταθμίζουν το συσσωρευμένο νάτριο και συμβάλλουν στην υποχώρηση της κατακράτησης μέσα σε 24-48 ώρες. Τη δεύτερη, επαναφορά του ωραρίου κι όχι της ποσότητας, με πρωινό μέσα σε μία ώρα από το ξύπνημα και τελευταίο γεύμα τρεις ώρες πριν τον ύπνο. Τέλος, την τρίτη, πρωτεΐνη και φυτικές ίνες σε κάθε γεύμα, που σταθεροποιούν το σάκχαρο, επαναφέρουν τον κορεσμό και ανατροφοδοτούν το μικροβίωμα του εντέρου, το οποίο μετά από δέκα μέρες αλκοόλ και επεξεργασμένων τροφών έχει φτωχύνει σε ποικιλία. Από την τέταρτη μέρα, ήπια κίνηση, όπως περπάτημα και σταδιακή επιστροφή στην προπόνηση με το 70% του φορτίου.
Γιατί, όμως, δεν επανέρχονται όλοι με τον ίδιο ρυθμό; Ένα μεγάλο μέρος της απάντησης είναι γραμμένο στα γονίδια. Το FTO ρυθμίζει πόσο γρήγορα φτάνει στον εγκέφαλο το μήνυμα «χόρτασα», το MTNR1B το πόσο ακριβά κοστίζει το αργοπορημένο δείπνο και το CYP1A2 το πόσο αργεί να διασπαστεί ο απογευματινός καφές. Ένα διατροφικό τεστ DNA δείχνει ποιος πρέπει να προσέξει την ώρα του δείπνου, ποιος την καφεΐνη και ποιος να δώσει βάρος στην άσκηση αντί στη θερμιδική περικοπή και, κυρίως, απαλλάσσει τον άνθρωπο από την ενοχή.
Γιατί, οι διακοπές δεν είναι διάλειμμα από την υγεία, είναι κομμάτι της. Το ζητούμενο δεν είναι να γυρίσουμε ίδιοι, αλλά να μη χρειαστεί να τιμωρηθούμε επειδή ζήσαμε, μια anti-diet προσέγγιση χωρίς στέρηση που, τελικά, μετράει πιο πολύ κι από την ίδια τη ζυγαριά.
