Διαφήμιση
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται έντονη και ανησυχητική αύξηση της πόλωσης στον δημόσιο διάλογο. Το φαινόμενο δεν είναι αμιγώς ελληνικό, παρότι στην πατρίδα μας καταγράφεται ειδικά την τελευταία 2ετία ακραία πόλωση και στην κοινωνία και μεταξύ των πολιτικών, με ποικίλες αφορμές, με τα τηλεοπτικά παράθυρα και τα social media να προβάλλουν εικόνες και λόγια τοξικής αντιπαράθεσης, αντανακλώντας ως δημόσιος καθρέφτης, τις βαθιές ρίζες του διχασμού στην κοινωνία.
Ανάλογες καταστάσεις έχουμε δει στις ΗΠΑ και σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη, συνεπώς μπορούμε να συμπεράνουμε ότι αποτελεί φαινόμενο των καιρών, που θρέφεται από την γεωπολιτική αβεβαιότητα, η οποία στις μέρες μας «χτυπάει κόκκινο». Ωστόσο, ειδικά στον ελληνικό λαό, ο διχασμός μοιάζει να ρέει ως αίμα στις φλέβες μας, καθότι έχουμε μεγάλη προϊστορία. που χάνεται στα βάθη της αρχαιότητας. Με την βοήθεια του ψυχίατρου-ψυχοθεραπευτή Δημήτρη Οικονόμου χαρτογραφούμε τις αιτίες που πυροδοτούν την αναζωπύρωση του ανησυχητικού φαινομένου του ακραίου διχαστικού λόγου, τον ρόλο των social media, το διεθνές trend εργαλειοποίησης του διχασμού στις μεγάλες μάζες και τις πολύ σοβαρές επιπτώσεις, που όλα αυτά εγκυμονούν, ειδικά για τους νέους.
Η πολιτική αντιπαράθεση, αντί να περιορίζεται σε επίπεδο ιδεών και προτάσεων, συχνά μετατρέπεται σε σύγκρουση ταυτοτήτων και απόλυτων αφηγημάτων. Το φαινόμενο αυτό δεν αφορά αποκλειστικά την πολιτική σκηνή, αλλά αντανακλά βαθύτερες κοινωνικές και ψυχολογικές διεργασίες.
Άσπρο ή μαύρο
Η αύξηση του διχαστικού λόγου δεν έχει τίποτα καλό να προσφέρει στην κοινωνία και στο Κοινοβούλιο. Όπως εξηγεί ο ειδικός
σε περιόδους αυξημένης οικονομικής, κοινωνικής και γεωπολιτικής αβεβαιότητας, δηλαδή ακριβώς όπως ισχύει σήμερα, οι κοινωνίες τείνουν να αναζητούν απλές και ξεκάθαρες ερμηνείες για σύνθετα ζητήματα. Η ανθρώπινη σκέψη, ιδιαίτερα υπό συνθήκες έντονου στρες, ευνοεί τη διχοτομική αντίληψη: Σωστό ή λάθος, εμείς ή οι άλλοι, δίκαιο ή άδικο. Υπάρχει μόνο το μαύρο και το άσπρο, χάνεται το γκρίζο. Αυτή η γνωστική απλοποίηση μειώνει προσωρινά το άγχος, αλλά περιορίζει την ικανότητα σύνθετης κατανόησης.
Η επιρροή των social media
Η σύγχρονη ψηφιακή πραγματικότητα ενισχύει περαιτέρω την πόλωση. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επιβραβεύουν το έντονο συναίσθημα και τον συγκρουσιακό λόγο. Η ταχύτητα της πληροφορίας και η συνεχής έκθεση σε αποσπασματικά δεδομένα δυσκολεύουν τη νηφάλια επεξεργασία. Παράλληλα, η μείωση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς και η αίσθηση απώλειας ελέγχου ενισχύουν την ανάγκη για ισχυρές, απόλυτες αφηγήσεις.
Εργαλειοποίηση του διχασμού
Ο διχασμός, πέρα από πολιτικό εργαλείο κινητοποίησης, λειτουργεί και ως ψυχολογικός μηχανισμός συσπείρωσης, καθώς δημιουργεί την αίσθηση της ταυτότητας και του ανήκειν. Ωστόσο, όταν η συλλογική ταυτότητα συγκροτείται αποκλειστικά γύρω από την αντιπαλότητα, ενέχει κινδύνους για τη συνοχή του κοινωνικού ιστού.
Σοβαροί κίνδυνοι
Οι βασικοί κίνδυνοι που προκύπτουν από την επικράτηση του διχαστικού λόγου είναι πολλαπλοί. Ένας από αυτούς αφορά τη σταδιακή απομάκρυνση της νέας γενιάς από την πολιτική συμμετοχή. Όταν ο δημόσιος λόγος χαρακτηρίζεται από ένταση και απαξίωση, οι νεότεροι πολίτες ενδέχεται να επιλέγουν την αποστασιοποίηση αντί της ενεργής συμμετοχής.
Ένας δεύτερος σημαντικός κίνδυνος είναι η παραπληροφόρηση. Σε περιβάλλον έντονης πόλωσης, η αναζήτηση της αλήθειας υποχωρεί μπροστά στην ενίσχυση της ήδη διαμορφωμένης άποψης. Η επιλογή και διάδοση πληροφοριών γίνεται με κριτήριο τη συναισθηματική επιβεβαίωση και όχι την τεκμηρίωση.
Τέλος, η συνεχής πόλωση οδηγεί σε σταδιακή αποδυνάμωση της ικανότητας διαλόγου. Η διαφορετική άποψη δεν αντιμετωπίζεται ως εναλλακτική προσέγγιση, αλλά ως απειλή. Σε αυτή τη συνθήκη, η κοινωνική συνοχή δοκιμάζεται.
Εν κατακλείδι
Η αντιμετώπιση του φαινομένου δεν συνδέεται με την εξάλειψη της διαφωνίας. Η διαφωνία αποτελεί βασικό στοιχείο μιας ζωντανής δημοκρατίας. Εκείνο που απαιτείται είναι η ενίσχυση της κριτικής σκέψης, της παιδείας στα μέσα ενημέρωσης και της αντοχής στην πολυπλοκότητα.
Η ποιότητα του δημόσιου λόγου συνδέεται άμεσα με την ψυχική ωριμότητα μιας κοινωνίας. Η καλλιέργεια νηφάλιας, τεκμηριωμένης και σεβαστικής αντιπαράθεσης αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη διατήρηση της δημοκρατικής συνοχής.
Διαφήμιση
