Η επιδημία του διαβήτη τρέχει πιο γρήγορα από την κλιματική αλλαγή και πλήττει 800 εκατομμύρια ενήλικες παγκοσμίως

Δεν είναι μόνο η κλιματική αλλαγή που εξελίσσεται πολύ πιο ραγδαία από ό,τι είχαμε υπολογίσει με περιβαλλοντικά μοντέλα και αλγόριθμους. Το ίδιο ισχύει και για την επίπτωση του διαβήτη που έχει τετραπλασιαστεί από το 1990 και μετά με αποτέλεσμα ο αριθμός των διαβητικών ασθενών να σπάει κάθε ρεκόρ πρόβλεψης και να φτάνει τα 800 εκατομμύρια-μόνο για τους ενήλικες, σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη που δημοσίευσε το Lancet.

της Αλεξίας Σβώλου

Η επιδημία του διαβήτη είναι άμεσα σχετιζόμενη με την επιδημία της παχυσαρκίας και μάλιστα τα δύο νοσήματα αποτελούν τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος ενώ τα συνδέουν και άλλοι παράγοντες, καθώς διανύουμε την εποχή όπου πλέον στην θεραπευτική φαρέτρα έχουμε φάρμακα για την καταπολέμηση της παχυσαρκίας τα οποία κατά βάση είναι φάρμακα για την αντιμετώπιση του διαβήτη.

Τα δυσοίωνα στατιστικά, με το Lancet να δημοσιεύει στην τελευταία του μελέτη το δυσοίωνο εύρημα για τα 800 εκατ. ενήλικων διαβητικών ασθενών διεθνώς επιβάλλουν την λήψη μέτρων για να προληφθεί ο διαβήτης καθώς το μεγαλύτερο μέρος των διαβητικών νοσούν με διαβήτη τύπου 2 και όχι με τύπου 1 (ινσουλινοεξαρτώμενο) ο οποίος έχει γονιδιακά αίτια. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας κρούει τον κώδωνα του κινδύνου γι αυτή την τρομακτική εξάπλωση του, ειδικά τους τρεις τελευταίες δεκαετίες, που φαίνεται να σπάει τα κοντέρ των προβλέψεων, όπως και για το γεγονός ότι ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 εμφανίζεται σε ολοένα και νεαρότερες ηλικίες, ενώ κάποτε θεωρείτο νόσος των ηλικιωμένων.

Σε πολύ μικρότερη κλίμακα, αντίστοιχα φαινόμενα βλέπουμε και στον ινσουλινοεξαρτώμενο διαβήτη (τύπου1) ο οποίος οφείλεται σε γονιδιακά αιτία και αντιμετωπίζεται ακόμα καλύτερα γιατί εκεί έχουμε μία τεράστια άνθηση της τεχνολογίας, με την δυνατότητα χρήσης σχεδόν κλειστού κυκλώματος τεχνητού παγκρέατος. Σε απλά ελληνικά αυτό σημαίνει ότι το προβληματικό πάγκρεας που δεν παράγει ινσουλίνη ή δεν παράγει αρκετή ινσουλίνη «αντικαθίσταται» με αντλία ινσουλίνης, μετρητές και άλλα γκάτζετς που κάνουν την δουλειά του ανθρώπινου οργάνου σχεδόν χωρίς καμία ανθρώπινη παρέμβαση. Όταν ο ασθενής δεν θα συμμετέχει καθόλου σε αυτή τη διαδικασία-τότε το κύκλωμα θα είναι αληθινά κλειστό.

Πάντως και ο ινσουλινοεξαρτώμενος διαβήτης εμφανίζεται πλέον σε νήπια ενώ συνήθως εμφανιζόταν σε παιδιά λίγο πριν την εφηβεία ή στην πρώιμη εφηβεία κοντά στην ηλικία των 11-13 ετών, βλέπουμε δηλαδή και εδώ διαρκώς την ηλικία να χαμηλώνει ανησυχητικά. Όπως συμβαίνει με όλα τα χρόνια νοσήματα όταν το πρόβλημα έρχεται νωρίτερα αυτό σημαίνει ότι ο ασθενής ζει πολύ περισσότερα χρόνια με την βλάβη και πρέπει να είναι απόλυτα ρυθμισμένος γιατί αλλιώς η βλάβη λόγω της χρονιότητας του κάνει μεγάλη ζημιά.

Ο διαβήτης είναι επικίνδυνος ξεκάθαρα μέσα από τις επιπλοκές του με 8 στους 10 διαβητικούς να καταλήγουν από την καρδιά τους ενώ επίσης επηρεάζει την λειτουργία των νεφρών, οδηγεί πολλούς ασθενείς στην αιμοκάθαρση, λόγω νεφρικής ανεπάρκειας τελικού σταδίου, επηρεάζει τα μάτια και την όραση και προκαλεί διαβητικά έλκη (πληγές) στα πόδια και ακρωτηριασμούς δακτύλων, πελμάτων ή και ολόκληρου κάτω άκρου. Επιπλέον θεωρείται ακόμα ταμπού ειδικά στα παιδιά και τους εφήβους. Άλλωστε δεν έχουν περάσει ακόμα πολλά χρόνια που στην χώρα μας αρκετές σχολικές μονάδες προσπαθούσαν να μην δεχτούν ένα παιδί με διαβήτη τύπου 1 γιατί φοβόντουσαν την ευθύνη –δηλαδή τι συμβεί αν ο μαθητής πάθει υπογλυκαιμία μέσα στο σχολείο.

Αν το πιο ανησυχητικό νέο για τον διαβήτη είναι η ταχύτητα της εξάπλωσης του, το θετικό νέο είναι πως μπορεί να προληφθεί (ο τύπου 2) μέσω της υγιεινής ζωής και της άσκησης. Η αποφυγή της παχυσαρκίας, η σωστή διατροφή η καθημερινή άσκηση 40 λεπτά την ημέρα-ακόμα και το περπάτημα- έχουν μεγάλη επίδραση στην βελτίωση του μεταβολικού προφίλ του ατόμου, δηλαδή στην υπερβαρότητα (ΔΜΣ, δείκτης μάζας σώματος), την αντίσταση στην ινσουλίνη και την δυσλιπιδαιμία. Επίσης η υγιεινή διατροφή και το περπάτημα μειώνουν την αρτηριακή πίεση που συνδέεται με τον αυξημένο κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου. Ακόμα και τα αυξημένα επίπεδα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης που αυξάνονται περαιτέρω λόγω της κλιματικής αλλαγής σύμφωνα με νέες μελέτες επιδρούν στο λεγόμενο «δεύτερο» γονιδίωμά μας, το μικροβίωμα (τα τρισεκατομμύρια μικρόβια που συνιστούν την μικροβιακή χλωρίδα του εντέρου) αυξάνοντας τον κίνδυνο εμφάνισης παχυσαρκίας, διαβήτη, άνοιας και κατάθλιψης. Όπως επισημαίνει ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ Dr Tedros Adhanom Ghebreyesus, για να ελέγξουμε την παγκόσμια επιδημία διαβήτη, πρέπει να λάβουμε έκτακτα μέτρα. Να προωθήσουμε το θρεπτικό και υγιεινό φαγητό στη θέση του ανθυγιεινού fast food, να σηκώσουμε τον κόσμο από την καρέκλα και τον καναπέ και κυρίως να θωρακίσουμε την πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας, την πρόληψη και την έγκαιρη διάγνωση του διαβήτη.» Στην Ελλάδα αυτός ο τομέας νοσεί, με τους διαβητικούς να διαγιγνώσκονται τουλάχιστον με μια 10ετία καθυστέρησης και την «ανακάλυψη» να την κάνει συχνά ο οφθαλμίατρος διαγιγνώσκοντας διαβητικό οίδημα της ωχράς το οποίο έχει προκληθεί από τον διαβήτη.

Επιστρέφοντας στην μελέτη του The Lancet, τα ευρήματα δείχνουν αύξηση του διαβήτη από το 7% στους ενήλικους το 1990, σε 14% το 2022. Η κατάσταση είναι ακόμα χειρότερη στις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, με συνέπεια να ανοίγει κι άλλο η ψαλίδα αναφορικά με τις κοινωνικές ανισότητες στην υγεία. Το 2022, 450 εκατ. ενήλικες ηλικίας από 30 ετών και πάνω παρέμεναν χωρίς αντιμετώπιση (χωρίς ρύθμιση δηλαδή) γεγονός που συνιστά υπερτριπλασιασμό του αντίστοιχου ποσοστού το 1990. Συνολικά το 59% των ενηλίκων διαβητικών δεν λαμβάνει αγωγή και από αυτό το ποσοστό οι 9 τους 10 ζουν σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος.

Τα ευρήματα του Lancet φέρνουν στο φως μεγάλες γεωγραφικές διαφορές στην αντιμετώπιση του διαβήτη με την Νοτιοανατολική Ασία, και την Ανατολική Μεσόγειο να είναι εκείνες οι περιοχές του πλανήτη όπου ο διαβήτης υποθεραπεύεται. Σε αυτές τις περιοχές, στις οποίες ανήκει και η Ελλάδα λιγότεροι από 4 στους 10 διαβητικούς ηλικίας 18 ετών και άνω λαμβάνουν φαρμακευτική αντιμετώπιση. Το 2022, ο ΠΟΥ συνέταξε μια λίστα με 5 στόχους αναφορικά με τον διαβήτη που πρέπει να επιτευχθούν έως το 2030. Ένας εξ αυτών αφορά την διασφάλιση πως το 80% των ατόμων που διαγιγνώσκονται με διαβήτη να μπορούν να πετύχουν καλό γλυκαιμικό έλεγχο. Αυτός ορίζεται μέσω του δείκτη της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης που αν ψάχνουμε διάγνωση του διαβήτη, η τιμή πρέπει να είναι κάτω του 6, και αν ψάχνουμε ρύθμιση, η τιμή πρέπει να είναι κάτω από 6,5-7.