Η κοινωνία μας και ο εργασιακός χώρος δεν «αγκαλιάζουν» τον θηλασμό

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προωθεί τον θηλασμό ως την καλύτερη πηγή διατροφής για τα βρέφη και τα μικρά παιδιά μέχρι να φτάσουν τουλάχιστον δύο ετών, καθώς ο θηλασμός μπορεί να σώσει περίπου 820.000 παιδικές ζωές κάθε χρόνο, ειδικά στις αναπτυσσόμενες χώρες όπου υπάρχει επισιτιστική ανασφάλεια. Όπως επισημαίνει η Σοφία Ελευθερίου, κλινική διαιτολόγος-διατροφολόγος και νέα μητέρα, στα μακροπρόθεσμα οφέλη για την υγεία του παιδιού από το θηλασμό περιλαμβάνονται η μειωμένη πιθανότητα παχυσαρκίας και υπέρβαρου.

της Αλεξίας Σβώλου

Επιπλέον, οι έρευνες δείχνουν ότι ένα παιδί που θηλάζει αποκλειστικά έχει 14 φορές μικρότερο κίνδυνο να πεθάνει τους πρώτους έξι μήνες, από κάθε αιτία, συμπεριλαμβανομένου του συνδρόμου αιφνίδιου βρεφικού θανάτου, σε σχέση με το αντίστοιχο παιδί που δεν θηλάζει. 

Ο αποκλειστικός μητρικός θηλασμός περιλαμβάνει αποκλεισμό οποιουδήποτε άλλου ροφήματος εκτός από το μητρικό γάλα και επιτυγχάνεται όταν ένα μωρό μπορεί να λάβει μόνο μητρικό γάλα, τίποτα άλλο, ούτε μια σταγόνα νερό για τους πρώτους έξι μήνες της ζωής του. Επιπρόσθετα, ο μητρικός θηλασμός αποτελεί ένα σημαντικό όπλο για την υγεία της γυναίκας, καθώς μειώνει την πιθανότητα καρκίνου των ωοθηκών και του μαστού στις μητέρες. 
Εκατομμύρια βρέφη στον πλανήτη δεν επωφελούνται από αυτή τη σωτήρια πρακτική παρά τα αποδεδειγμένα πλεονεκτήματα του αποκλειστικού μητρικού θηλασμού.

Τα δεδομένα για την Ελλάδα

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας λιγότερο από το 48% των παιδιών κάτω των 6 μηνών θηλάζουν αποκλειστικά σε όλο τον κόσμο. Στην Ελλάδα, τα ποσοστά μητρικού θηλασμού παρουσιάζουν ενδιαφέροντα στοιχεία. Σύμφωνα με πρόσφατα δεδομένα, περίπου το 71.3% των νεογνών ξεκινούν τον θηλασμό μέσα στην πρώτη ώρα μετά τη γέννηση.

Ωστόσο, το ποσοστό αυτό μειώνεται σημαντικά στους επόμενους μήνες, φτάνοντας το 21.2% στους έξι μήνες.
Το γεγονός αυτό οφείλεται στην προώθηση των υποκατάστατων μητρικού γάλακτος, η οποίασυνεχίζει να υπονομεύει τις προσπάθειες βελτίωσης των ποσοστών θηλασμού παγκοσμίως,παρά τις φιλότιμες προσπάθειες προώθησης του μητρικού θηλασμού από διάφορους οργανισμούς. Θα πρέπει να τονιστεί ότι ούτε ο εργασιακός χώρος είναι «φιλικός» για τις νέες μητέρες στην Ελλάδα, από πολλές απόψεις, όχι μόνο αναφορικά με την δυνατότητα συνέχισης του θηλασμού. Έχουμε πολύ δρόμο για να γίνουμε…Σουηδία, και είναι αμφίβολο αν θα την πλησιάσουμε και ποτέ!

Η προσωπική εμπειρία μιας ειδικού στην διατροφή

Η κλινική διατολόγος διατροφολόγος Ελευθερίου Σοφία μοιράζεται μαζί μας τη δική της εμπειρία θηλασμού και το ταξίδι των 18 μηνών που προσέφερε το μητρικό γάλα στο παιδί της και έχει σκοπό να συνεχίσει να του το προσφέρει μέχρι τουλάχιστον την ηλικία των 2 ετών, που συστήνει και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας.

“Ξεκίνησα το θηλασμό αμέσως μετά τη γέννα της κόρης μου, καθώς αυτό αποτελούσε μεγάλη μου επιθυμία ώστε να εγκατασταθεί ο θηλασμός αμέσως μετά την γέννα, και από τη στιγμή που γέννησα φυσιολογικά, μου το επέτρεψαν και οι συνθήκες να έρθω σε άμεση επαφή με το μωρό μου. Δεν γνώριζα εκ των προτέρων αν θα τα καταφέρω επιτυχώς.

Είχα αποδεχθεί ότι σε κάποιες γυναίκες ο θηλασμός συμβαίνει εύκολα και σε κάποιες λιγότερο εύκολα και τον είχα αφήσει τον θηλασμό ως ανοιχτό ενδεχόμενο. Φυσικά, οι προσωπικές μου εμπειρίες με θηλάζουσες μητέρες, η επιστημονική μου ιδιότητα και ηεπαγγελματική μου εμπειρία με γυναίκες όλων των ηλικιών, οι οποίες μου μετέφεραν τη δική τους εμπειρία θηλασμού, επηρέασαν την απόφασή μου και την άποψη που είχα για τον θηλασμό.

Στα 20 χρόνια που παρακολουθώ γυναίκες οι εμπειρίες των γυναικών ήταν τόσο διαφορετικές. Τελικά μέσα από όλη αυτή την εμπειρία και γνώση που είχα αποκομίσει ήδη από τα χρόνια που εκπαιδεύουν ακόμη, έχοντας διαβάσει πολλά επιστημονικά και μη κείμενα για το θηλασμό, θα έλεγα ότι εμένα μου προέκυψε ως το πιο φυσιολογικό πράγμα που θα μπορούσα να κάνω μετά τη γέννα μου. Θεωρούσα ότι είναι η φύση που το κάνει, καθώς δεν είχα παρακολουθήσει, λόγω έλλειψης χρόνου μαθήματα θηλασμού. Φυσικά θα πρέπει να ευχαριστήσω την Χαρά, που ήτανε η σύμβουλος για το θηλασμό στο μαιευτήριο που βρισκόμουν, και είχε την υπομονή να με συμβουλεύει. Η επιστροφή στο σπίτι και το γραφείο ήταν ομαλή, σε αυτό συνέβαλε και το γεγονός ότι ο σύντροφός μου είχε πάρει άδεια για να με βοηθήσει Κάποιες φορές οι βραδινές αφυπνίσεις δεν ήταν εύκολες, αλλά σίγουρα ήταν ευκολότερο από το να ζεσταίνω γάλα μέσα στη νύχτα.

Πολλές φορές χρειαζόταν να θηλάζω στο γραφείο ώστε να μπορώ να παραβρίσκομαι εκεί κατά τη διάρκεια των συνεδριών. Η μικρούλα συνεργάζονταν σε αυτό άψογα, αλλά μεγαλώνοντας η διαδικασία δυσκόλεψε λιγάκι, καθώς πολλές φορές η μικρή δεν δέχονταν κανένα ύφασμα να σκεπάζει το κεφαλάκι της, παρόλα αυτά όλοι όσοι μας επισκέπτονταν αγκάλιαζαν όλη αυτή τη διαδικασία και αποδέχονταν την θετική μου πρόθεση και την επιλογή μου να θηλάζω το μικρούλι μου παρά την άμεση επιστροφή μου στον επαγγελματικό μου χώρο.

Προσωπικά δεν επέλεξα ποτέ να βγάλω γάλα με το θήλαστρο καθώς η επαγγελματική μου ιδιότητα μου επέτρεπε να έχω τη μικρή κοντά μου συνεχώς τόσο κατά την διάρκεια των ραντεβού στο γραφείο, καθώς το σπίτι και το γραφείο μου είναι πολύ κοντά. Ωστόσο να πω ότι πολλές φορές κατά την διάρκεια του θηλασμού σε εξωτερικούς χώρους ένιωσα αρκετούς ανθρώπους να μην είναι καθόλου εξοικειωμένοι με τη διαδικασία, και παρότι προσπαθούσα πάντα να είμαι αρκετά διακριτική για να μην προκαλώ, επειδή πολλές φορές δεν ήταν δυνατόν να θηλάζω σε ήσυχο μέρος, όταν πια το παιδί είχε φτάσει πάνω από ενός έτους, δεν ήταν λίγες οι φορές που πολλοί άνθρωποι με κοίταζαν περίεργα και ένιωθα την αποδοκιμασία στο βλέμμα τους. Από την άλλη πολλές ήταν οι μαμάδες που με κοιτάζαν με πολύ κατανόηση και αγάπη, προφανώς επειδή η εικόνα τους προκαλούσε θετικά, αναδύοντας τα δικά τους συναισθήματα και μνήμες από πιθανές αντίστοιχες στιγμές με τα δικά τους παιδιά.

Κλείνοντας, αναφερόμενη στη δική μου εμπειρία να σημειώσω ότι αρκετοί επαγγελματίας υγείας δυστυχώς αποδοκίμαζαν την επιλογή μου να θηλάσω αποκλειστικά, είτε να θηλάσω για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα του ενός έτους, και ένιωθα ότι έβλεπαν αρνητικά την όλη διαδικασία, υποστηρίζοντας την γνώμη τους με διάφορα επιχειρήματα (όπως κάποιοι βρεφοκόμοι, ψυχολόγοι, παιδίατροι που ερχόμουν σε επαφή από τους πρώτους μήνες επιστροφής στην εργασία μου ή σε προσωπικό επίπεδο), σε βαθμό που ώρες -ώρες αναρωτιόμουν μήπως ο θηλασμός δεν είναι η καλύτερη επιλογή για το παιδί μου, παρότι γνώριζα πάρα πολύ καλά τα οφέλη του για μένα και για το παιδί. Και το σημειώνω αυτό, γιατί αν εγώ έμπαινα σε αυτή τη διαδικασία, πραγματικά προβληματίζομαι για το πώς μπορεί να νιώθει μία γυναίκα της οποίας της ασκείται αυτό το bullying και η οποία δεν είναι επαγγελματίας υγείας και δεν έχει απόλυτη γνώση. Θεωρώ ότι δυστυχώς η κοινωνία μας δεν είναι ακόμη θετικά προδιατεθειμένη, όσο θα όφειλε να είναι, απέναντι στο μητρικό θηλασμό παρά τις προσπάθειας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και της UNICEF.

Η πλειονότητα των μαμάδων, από την εμπειρία που έχω και στο γραφείο μου και από τις έρευνες που έχω διαβάσει, δυστυχώς βγαίνοντας από το μαιευτήριο πιστεύουν ότι δεν έχουν αρκετό γάλα. Αυτό αποτελεί έναν τεράστιο μύθο, καθώς η παραγωγή μητρικού γάλατος ακολουθεί τη ζήτηση.

Εάν ξεκινήσεις και δίνεις συμπλήρωμα στο παιδί σου φυσικά και θα μειωθεί η παραγωγή γάλατος, αν όμως επιμείνεις, τότε η παραγωγή καλύπτει απόλυτα της ανάγκες του παιδιού σου, το οποίο από μόνο του ενεργοποιεί το στήθος να παράγει περισσότερο γάλα, ειδικά στις αναπτυξιακές φάσεις που το μωρό έχει ανάγκη μεγαλύτερη ποσότητα. Σε κάποιες μητέρες φυσικά δεν αρέσει να θηλάζουν το μωρό τους και αυτό αποτελεί δικαίωμά τους, ωστόσο θεωρώ ότι ο κύριος λόγος που οι περισσότερες γυναίκες δεν επιλέγουν να θηλάσουν είναι η αυξημένη συχνότητα καισαρικής τομής στα ελληνικά μαιευτήρια, η οποία προκαλεί πόνο και ενόχληση της πρώτες ημέρες μετά τη γέννα, με αποτέλεσμα την παρεμπόδισή της εγκατάστασης του μητρικού θηλασμού τις πρώτες ώρες μετά τη γέννα ενός μωρού. Επίσης, υπάρχουν μερικές γυναίκες που πιστεύουν ότι η φόρμουλα είναι καλύτερη από τον θηλασμό, ενώ υπάρχουν και κάποιες που έχουν έλλειψη γνώσης για τον αποκλειστικό θηλασμό.

Σύμφωνα με μία πρόσφατη έρευνα στην Ελλάδα που διεξάχθηκε από ερευνητές του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, απαιτείται περαιτέρω προσπάθεια ενίσχυσης των πολιτικών δημόσιας υγειονομικής περίθαλψης, ευαισθητοποίησης των επαγγελματιών υγείας για την ενθάρρυνση και εξοικείωση των μελλοντικών μητέρων στα αδιαμφισβήτητα οφέλη του μητρικού θηλασμού και τη δημιουργία ασφαλών και υποστηρικτικών συνθηκών που θα προστατεύουν τη μητρότητα στη χώρα μας και θα διευκολύνουν τις μητέρες να θηλάζουν.

Είμαι απόλυτα σύμφωνη με αυτό το συμπέρασμα και θα χαιρόμουν πάρα πολύ να συμβάλλω και εγώ στην προώθηση του μητρικού θηλασμού μέσα από την επαγγελματική μου ιδιότητα, αλλά και την προσωπική μου εμπειρία ως θηλάζουσα μητέρα. Αυτός ακριβώς, είναι και ο λόγος που αποτέλεσε κίνητρο για μένα και κατέθεσα την εμπειρία μου με σκοπό να ενθαρρύνω ακόμα περισσότερες γυναίκες να θηλάσουν τα μωρά τους, αποκομίζοντας το μέγιστο όφελος για την σχέση τους με το παιδί τους, την ανάπτυξη του παιδιού τους, αλλά και για τη δική τους υγεία.»

Αποθηλασμός

Όταν η μητέρα ή/και το βρέφος/νήπιο το επιθυμούν ή είναι ιατρικά απαραίτητο να διακοπεί ο θηλασμός, τότε μιλάμε για τη διαδικασία του αποθηλασμού. Μερικά μωρά αποθηλάζουν γρήγορα ενώ άλλα μωρά μπορεί να χρειαστούν μεγαλύτερο διάστημα για να αποθηλάσουν. Τις περισσότερες φορές η μητέρα επιλέγει πότε θα αποθηλάσει λόγω εξωτερικών παραγόντων όπως είναι κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες ή προσωπικών λόγων όπως η κούραση ή η ανάγκη για ανεξαρτησία.

Όταν το επιλέγει, είναι σημαντικό να της παρέχεται υποστήριξη και σωστή ενημέρωση για τη διαδικασία του αποθηλασμού. Ωστόσο, μερικές φορές ο αποθηλασμός συμβαίνει επειδή το μωρό δεν θέλει πλέον να θηλάσει λόγω των ερεθισμάτων που δέχεται από το περιβάλλον του. Έτσι, το βρέφος μπορεί να δείξει αδιαφορία για τον θηλασμό με το να αποσπάται εύκολα από το στήθος ή συχνά να το αρνείται, ενώ δείχνει μεγαλύτερο ενδιαφέρον για τις στερεές τροφές. Σύμφωνα με τις οδηγίες του Ινστιτούτου Υγείας Παιδιού, προτιμάται ο φυσικός και σταδιακός αποθηλασμός με ταυτόχρονη δυνατότητα για ευελιξία σε περίπτωση για παράδειγμα μεγάλης αντίδρασης του παιδιού, αλλαγής της συμπεριφοράς του ή ασθένειας.

Τελειώνοντας, αξίζει να σημειωθεί ότι οι μητέρες κατά τη διάρκεια του αποθηλασμού μπορεί να βιώσουν μελαγχολία ή ακόμα σοβαρή κατάθλιψη, ανάλογη της επιλόχειας, ιδίως όταν αναγκάζονται να σταματήσουν τον θηλασμό για διάφορους λόγους και δεν είναι προετοιμασμένες. Για το λόγο αυτό, είναι σημαντικό να επισημαίνουμε στην μητέρα τη σημασία του θηλασμού για όσο διήρκησε και την ανάγκη να αποδεχθεί το γεγονός ότι το παιδί της περνάει σε ένα νέο στάδιο εξέλιξης και ανεξαρτησίας.