Η μοναξιά εξελίσσεται σε παγκόσμια επιδημία

Τρομακτικές διαστάσεις λαμβάνει η μοναξιά, όχι μόνο στους ηλικιωμένους αλλά και σε νεότερους ανθρώπους, που μάλιστα η εξοικείωσή τους με την τεχνολογία τους ωθεί να αποκτούν ψηφιακούς (μόνο) φίλους, κάτι που θυμίζει σενάρια ταινιών επιστημονικής φαντασίας.  Θυμάστε την ταινία Simone του 2002; Ε, λοιπόν γίνεται πραγματικότητα…

Της Αλεξίας Σβώλου

Αν τα προβλήματα υγείας καταγράφονταν σε μια λίστα με προτεραιοποίηση σύμφωνα με το ποσοστό εκδήλωσής τους,  στην κορυφή της λίστας θα βρίσκονταν δίχως άλλο  η επιδημία της μοναξιάς.  Το γνωρίζουμε ήδη πως η μοναξιά είναι ένα κοινωνικό πρόβλημα και ταυτόχρονα ένα πρόβλημα δημόσιας υγείας,  που γιγαντώθηκε κατά την πανδημία και από την άναρχη και απότομη εισβολή του διαδικτύου στην ζωή μας. Μία  έρευνα που έγινε στο Ηνωμένο Βασίλειο φανερώνει σοκαριστικά ευρήματα, που φέρνουν  στο νου ταινίες του Σπίλμπεργκ και του Κάρπεντερ, καθώς περισσότερο από το 7% των βρετανών, σχεδόν δηλαδή ένας άνθρωπος στους δέκα, υποφέρουν από χρόνια μοναξιά.  Επιπλέον, η μοναξιά δεν είναι ένα πρόβλημα των ηλικιωμένων, που έμειναν μόνοι (επειδή πέθανε ο σύντροφός τους, έφυγαν μακριά τα παιδιά, ή δεν είχαν κάνει οικογένεια), αλλά φαίνεται να κυριαρχεί σε κάθε ηλικία και να πλήττει ολοένα και περισσότερο νεότερους ανθρώπους που είναι εξοικειωμένοι με την τεχνολογία οπότε βρίσκουν καταφύγιο σε ψηφιακούς φίλους. Σύμφωνα με τα ευρήματα, τουλάχιστον 1 εκατομμύριο από τα 68,3 εκατομμύρια των βρετανών έχουν ψηφιακό σύντροφο υπό την έννοια του φίλου, με τον οποίο συνομιλούν.

Σαν ταινία του σινεμά

Το εύρημα θυμίζει μια χολυγουντιανή ταινία του 2002, με τίτλο «Simone» και πρωταγωνιστή τον Αλ Πατσίνο, που υποδύθηκε τον αμερικανό  σκηνοθέτη Βίκτορ Ταράνσκι, ο οποίος απαυδισμένος από τα καπρίτσια των σταρ, έφτιαξε  μια ταινία   με τη Σιμόν, μια ψηφιακή φιγούρα που δημιουργήθηκε στο κομπιούτερ.

Το να «βγαίνεις» (τρόπος του λέγειν) καθημερινά με μια ψηφιακή περσόνα για παρέα, και όχι με αληθινούς φίλους, αποτελεί από μόνο του ένα μείζον κοινωνικό πρόβλημα, το οποίο πλήττει άμεσα την ψυχική και την σωματική υγεία.

Φανταστείτε πώς είναι να έχετε «δίπλα σας» στο κινητό τηλέφωνο ή τον υπολογιστή ψηφιακές φιγούρες φτιαγμένες κατά παραγγελία, με την βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης  αντί για ανθρώπους με σάρκα και οστά! Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα δεδομένα, περίπου 50 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως, μια χώρα δηλαδή με πληθυσμό σχεδόν όσο της Ιταλίας χρησιμοποιούν τέτοιες ψηφιακές φιγούρες –τέτοια applications –για παρέα!

Η μοναξιά φέρνει κι άλλα προβλήματα

Η μοναξιά και ο περιορισμός των ανθρώπινων επαφών σε χρήση application στην  ψηφιακή ζωή, δημιουργεί και άλλα προβλήματα όπως περιορισμό της κινητικότητας, εγκλωβισμό στο σπίτι μπροστά σε μια οθόνη, κίνδυνο μυοσκελετικών παθήσεων, παχυσαρκίας, σακχαρώδη διαβήτη, καρδιαγγειακών παθήσεων, κατάθλιψης, αυτοκτονικού ιδεασμού και πολλών άλλων δεινών. Είναι άλλωστε κοινό μυστικό πως οι μοναχικοί άνθρωποι παραμελούν πρώτα από όλα την υγεία τους.

Η κοινωνικοποίηση ως «φάρμακο»

Η αντιμετώπιση της μοναξιάς δεν είναι μια απλή μονοδιάστατη υπόθεση, ούτε λύνεται με μαγικές συνταγές, πατώντας έναν διακόπτη. Χρειάζεται πολυπαραγοντική προσέγγιση και ψυχική υποστήριξη σε κάθε βήμα. Η κοινωνικοποίηση δεν είναι εύκολο να γίνει από τη μία στιγμή στην άλλη και όλες αυτές  οι έρευνες αναδεικνύουν με εμφατικό τρόπο το μυστικό της μακροζωίας, που ανακαλύφθηκε  στην Ικαρία στο πλαίσιο της μελέτης που υλοποίησε η καρδιολογική κλινική του Ιπποκράτειου νοσοκομείου πριν από μερικά χρόνια κι έγινε πρωτοσέλιδο στο περιοδικό The Times.  

Εκεί  η κοινωνικοποίηση και η συντροφικότητα, η παρέα στην πλατεία του χωριού στο καφενείο, η δεμένη κοινωνία αναδείχθηκε ξεκάθαρα  ως συστατικό της μακροζωίας, μαζί με την έλλειψη στρες, την υγιεινή διατροφή, την συστηματική κατανάλωση ελληνικού καφέ και άλλων αφεψημάτων από τοπικά θεραπευτικά βότανα και το καθημερινό περπάτημα στα χωράφια. Η κοινωνικοποίηση άλλωστε θεωρείται σημαντική μη φαρμακευτική παρέμβαση για την πρόληψη της νόσου Αλτσχάιμερ  και είναι τεκμηριωμένο επιστημονικά πως οι άνθρωποι που μένουν ενεργά μέλη της κοινωνίας, έχουν φίλους, ασχολίες και δραστηριότητες ζουν καλύτερα και περισσότερο.  Από την άλλη στις ευρωπαϊκές μεγαλουπόλεις η κοινωνία μπορεί να γίνει εξαιρετικά απρόσωπη και υπάρχουν πολλοί άνθρωποι σε τεράστια μπλοκ  κατοικιών που δεν ξέρουν καν τον γείτονα τους.

Η λύση του προβλήματος όπως είπαμε δεν απλή και βοηθά η δημιουργία υποστηρικτικών δικτύων, όπως είναι οι ομάδες, οι δομές ημέρας (σαν τα δικά μας ΚΑΠΗ), οι δράσεις με συμμετοχή σε κινηματογραφοθεραπεία, θεατροθεραπεία, χορό, επιτραπέζια παιχνίδια, ταξίδια, που μάς φέρνουν σε επαφή με άλλους ανθρώπους. Βοηθά πολύ και η απόκτηση ενός κατοικίδιου καθώς έχει θεραπευτική και χαλαρωτική επίδραση, ενώ ειδικά ο σκύλος υποχρεώνει το αφεντικό του να βγει για βόλτα. Υπάρχουν μελέτες που δείχνουν ότι οι μοναχικοί ηλικιωμένοι έχουν καλύτερη υγεία όταν έχουν κατοικίδιο. Η καθημερινή βόλτα του σκύλου τους βοηθά να έχουν καλύτερο έλεγχο του σωματικού βάρους, καλύτερη καρδιαγγειακή υγεία, προστασία έναντι του διαβήτη τύπου 2 και καλύτερο μυοσκελετικό  σύστημα.

Τα ευρήματα του ιδρύματος ΤΙΜΑ για την Ελλάδα

Το Κοινωφελές Ίδρυμα ΤΙΜΑ επισημαίνει ότι στην πατρίδα μας (με τουλάχιστο 3 εκατ. ηλικιωμένους), τουλάχιστον 500.000 άτομα χρειάζονται βοήθεια στην καθημερινή τους φροντίδα, κυρίως επειδή ζουν μόνοι.

Σύμφωνα με το Ίδρυμα ΤΙΜΑ, η  Ελλάδα έχει το μεγαλύτερο ποσοστό πληθυσμού ηλικίας 65+ από όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ και, αντίθετα, το μικρότερο μερίδιο δαπάνης στη μακροχρόνια φροντίδα ως ποσοστό της συνολικής δαπάνης για την υγεία. Πρόσφατα στοιχεία μαρτυρούν πως η Ελλάδα κατευθύνει λιγότερο από το 0,2% του ΑΕΠ της συνολικής δαπάνης στην μακροχρόνια φροντίδα, πολύ χαμηλότερο του ευρωπαϊκού μέσου όρου του 1,5%, γεγονός που οδηγεί σε περιορισμένη διάθεση υπηρεσιών. Το 2020, για παράδειγμα, σε κάθε 100.000 κατοίκους αντιστοιχούσε λιγότερο από μία κλίνη μακροχρόνιας φροντίδας σε μονάδες νοσηλείας και μακροχρόνιας φροντίδας, κατατάσσοντας την Ελλάδα στην χαμηλότερη θέση ανάμεσα στα κράτη της ΕΕ.

Το γεγονός ότι δεν υπάρχει αρμόδια κεντρική κυβερνητική υπηρεσία για τη μακροχρόνια φροντίδα δημιουργεί περαιτέρω προκλήσεις όσον αφορά την εκπροσώπηση και τον συντονισμό θεμάτων σχετικών με τους ηλικιωμένους σε κρατικό επίπεδο. Αυτό εξηγεί, εν μέρει, γιατί οι κοντινοί συγγενείς έχουν αναλάβει την πολύ μεγάλη ευθύνη της οικογενειακής φροντίδας στο σπίτι, καθώς και το ζωτικό ρόλο που διαδραματίζουν οι ΜΚΟ στη φροντίδα των ηλικιωμένων στη χώρας μας.

Έτσι όπως πάμε, σε λίγα χρόνια η κοινωνικοποίηση και η φιλία θα συνταγογραφούνται από τον γιατρό μας.  Θα λαμβάνουμε δηλαδή για υγιεινή ζωή και για μακροημέρευση με τις εξής συμβουλές:  θρεπτική, υγιεινή διατροφή,  άσκηση,  ενεργή κοινωνική ζωή με αληθινούς φίλους, αποφυγή του καπνίσματος και των άλλων εξαρτήσεων  (αλκοόλ κτλ), τακτικές ιατρικές εξετάσεις και προληπτικοί εμβολιασμοί.