Σαρκοπενία: Παράγοντες κινδύνου και αντιμετώπιση

Με τον όρο «σαρκοπενία» αναφερόµαστε στην απώλεια µυϊκής µάζας που παρατηρείται κυρίως κατά τη διαδικασία της γήρανσης. Εμφανίζεται συνήθως µετά την ηλικία των 60 και επιδεινώνεται µε το πέρασµα του χρόνου, οδηγώντας σε µειωµένη ενέργεια και κινητικότητα, αυξηµένο κίνδυνο για πτώσεις, κατάγµατα και κατ’ επέκταση, σε µειωµένη ποιότητα ζωής.

«Οι σκελετικοί µύες είναι απαραίτητοι για τη διατήρηση ζωτικών λειτουργιών, όπως η κίνηση, η αναπνοή, η θερµογένεση και πλέον αναγνωρίζονται ως ενδοκρινικά όργανα. Οι µύες απελευθερώνουν παράγοντες που ονοµάζονται µυοκίνες, οι οποίοι ρυθμίζουν διάφορες φυσιολογικές διεργασίες και παίζουν σηµαντικό ρόλο στη µεταβολική ομοιοστασία του οργανισμού, καθώς ευνοούν την πρόσληψη και οξείδωση της γλυκόζης και των ελεύθερων λιπαρών οξέων, επηρεάζουν ευνοϊκά την ηπατική λειτουργία και τη µιτοχονδριακή λειτουργία του φαιού λιπώδους ιστού.

Η άσκηση ευνοεί την έκκριση και τη δράση µυοκινών, ενώ η σωµατική αδράνεια συντελεί στη µείωση έκκρισής τους και αυτό εξηγεί τη σχέση καθιστικής ζωής και καρδιοµεταβολικών επιπλοκών», εξηγούν οι κ.κ. Ανδρέας Μελιδώνης, Διευθυντής Παθολόγος – Διαβητολόγος και Κάρολος Παπαλαζάρου, Διαιτολόγος - Διαβητολόγος, συνεργάτης, Metropolitan Hospital .

Τα επίπεδα της µυϊκής µάζας πλέον, είναι αρκετά εύκολο να υπολογιστούν µε αναλύσεις όπως η DEXA, υπολογιστική τοµογραφία (CT), η µαγνητική τοµογραφία (MRI) ή ακόµα πιο εύκολα µε την Ανάλυση Σύστασης Σώµατος µε τη µέθοδο της βιοηλεκτρικής αγωγιμότητας (ΒΙΑ), ενώ υπάρχουν και δείκτες λειτουργικής ικανότητας των µυών (µέτρηση δύναµης, λαβής, ταχύτητα βάδισης, chair stand test , 6min walk test).

Παράγοντες κινδύνου και επιπτώσεις στην καθημερινότητα

Οι παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης σαρκοπενίας είναι οι εξής:

• Οι ορµονικές αλλαγές: Μείωση τεστοστερόνης, οιστρογόνων, αυξητικής ορµόνης

• Η χρόνια φλεγµονή

• Η νευροµυϊκή εκφύλιση

• Οι διατροφικές ελλείψεις: Αναιµία, ανεπαρκής πρόσληψη πρωτεϊνών ή βιταµινών D/B12

• Ο καθιστικός τρόπος ζωής

Οι κυριότερες συνέπειες της σαρκοπενίας είναι:

• Η µειωµένη µυική δύναµη και αντοχή, που προκαλούν δυσκολία ακόµα και στις απλές καθηµερινές δραστηριότητες

• Ο αυξηµένος κίνδυνος πτώσεων και καταγµάτων

• Οι υποτροπιάζουσες λοιµώξεις και η αδυναµία ανάρρωσης σε νοσηλευόµενους ασθενείς

• Οι ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις, όπως κατάθλιψη και κοινωνική αποµόνωση

Σαρκοπενία και φαρµακευτικές αγωγές

«Τα τελευταία χρόνια, τα φάρµακα της κατηγορίας αγωνιστών GLP1 (π.χ., λιραγλουτίδη, σεµαγλουτίδη, τιρζεπατίδη), που χρησιμοποιούνται ευρέως για τη θεραπεία της παχυσαρκίας και του σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2 και αποδεδειγμένα συμβάλλουν στην απώλεια βάρους, µετά από µελέτες, παρατηρήθηκε ότι σε πολλές περιπτώσεις αυτή η απώλεια βάρους συνοδευόταν και από απώλεια µυϊκής µάζας, δηλαδή από σαρκοπενία. Ειδικότερα:

Για την σεµαγλουτίδη (Wegovy, Ozempic) μελέτες σε ασθενείς µε παχυσαρκία έδειξαν έως και 15 % µείωση βάρους ενώ παράλληλα παρατηρήθηκαν απώλειες µυϊκής µάζας (περίπου) 40% της συνολικής απώλειας.

Για την λιραγλουτίδη (Saxenda) παρατηρήθηκε απώλεια βάρους 510 % του συνολικού βάρους µε απώλεια µυϊκής µάζας µέσα στα αναµενόµενα όρια, χωρίς στατιστικά σηµαντικές διαφορές σε σχέση µε το placebo.

Για την τιρζεπατίδη (Μounjaro) από τα δεδοµένα που έχουμε ως τώρα παρατηρείται υψηλή απώλεια βάρους (20–25 %), αλλά και µικρότερη απώλεια µυϊκής µάζας σε σχέση µε τις άλλες αγωγές (περίπου 20-25% της συνολικής απώλειας βάρους).

Παρόλα αυτά όµως, κάθε αγωγή από αυτές µπορεί µε τον κατάλληλο τρόπο να χρησιμοποιηθεί µε ασφάλεια και να µας δώσει θετικά αποτελέσµατα. Η σαρκοπενία, είτε ως αποτέλεσµα γήρανσης είτε ως συνέπεια των παραπάνω φαρµακευτικών αγωγών, προλαµβάνεται ή αντιµετωπίζεται µε δυο βασικές υγιεινές διαιτητικές παρεµβάσεις, τη σωστή διατροφή και τη σωµατική άσκηση» συνιστούν.

1. Διατροφική παρέµβαση

• Αυξημένη πρόσληψη πρωτεϊνών: Περίπου 1,2–1,5 gr ανά κιλό σωματικού βάρους συνιστώνται για άτοµα άνω των 65 ετών ή σε άτοµα µε χαµηλή µυϊκή µάζα

• Επιλογή πρωτεϊνών υψηλής βιολογικής αξίας: Ζωικές πρωτεΐνες (ψάρι, άπαχο µοσχάρι, κοτόπουλο, γαλακτοκομικά, αυγά)

• Συμπληρώματα αμινοξέων όπως η Lλευκίνη, αλλά και συµπλήρωµα κρεατίνης, όποτε απαιτείται

• Συμπληρώματα βιταμίνης D (800–2000 IU/ηµ), η οποία φαίνεται ότι ενισχύει τη µυϊκή δύναμη και τον έλεγχο ισορροπίας

• Διατροφή πλούσια σε αντιοξειδωτικά, όπως βιταμίνη C, E, πολυφαινόλες, τα οποία βρίσκονται κυρίως σε φρούτα και λαχανικά

2. Σωματική άσκηση

• Ασκήσεις αντιστάσεων 2–3 φορές/εβδομάδα µε ελεύθερα βάρη, λάστιχα, ή όργανα γυμναστικής, που συμβάλλουν ενεργά στη µυϊκή ανάπτυξη

• Αερόβια άσκηση: Τουλάχιστον 150′/εβδοµάδα µέτριας έντασης η οποία, από πληθώρα ερευνών, φαίνεται να υποστηρίζει την καρδιαγγειακή υγεία

«Η σαρκοπενία αποτελεί ένα σημαντικό θέμα της δημόσιας υγείας, όπου η πρόληψη και η αντιμετώπισή της απαιτεί διεπιστημονική προσέγγιση µε διατροφικές παρεµβάσεις για υψηλή πρόσληψη πρωτεϊνών και βιταμινών, συχνή σωματική άσκηση, κυρίως αναερόβια, και χρήση συμπληρωμάτων ή φαρµακευτικών αγωγών.

Δεν πρέπει να παραβλέπουμε, ότι οι νέες εβδομαδιαίες φαρμακευτικές αγωγές για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, παρά τη σημαντική συμβολή τους στην απώλεια βάρους, ενδέχεται να ευνοήσουν την απώλεια μυϊκής μάζας και την ανάπτυξη σαρκοπενίας. Για τον λόγο αυτό, η περιοδική μέτρηση και παρακολούθηση της μυϊκής μάζας κατά τη διάρκεια της θεραπείας κρίνεται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η διατήρηση της μυϊκής υγείας αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη λειτουργικότητα, την αυτονομία και την καλύτερη ποιότητα ζωής, ιδιαίτερα στην τρίτη ηλικία», καταλήγουν οι ειδικοί.