Διαφήμιση
Συνέντευξη του Επίκουρου Καθηγητή Χειρουργικής, της Mayo Clinic, Γρηγόρη Τσιώτου, Διευθυντή της Α’ Χειρουργικής Κλινικής του Νοσοκομείου Μητέρα-Υγεία και Ιδρυτή του Ελληνικού Ινστιτούτου Παγκρέατος στην Αλεξία Σβώλου
Κάθε μήνας του φθινοπώρου είναι αφιερωμένος στην ενημέρωση για ένα ογκολογικό νόσημα και τον Νοέμβριο ενημερώνουμε τους συμπολίτες μας για τον καρκίνο του παγκρέατος. Πρόκειται για έναν δύσκολα αντιμετωπίσιμο καρκίνο που απαιτεί υψηλή χειρουργική εξειδίκευση για τον οποίο μάς μιλά ένας από τους πλέον ειδικούς σε παγκόσμιο βεληνεκές, ο χειρουργός Γρηγόρης Τσιώτος, Καθηγητής Χειρουργικής, της Mayo Clinic, Διευθυντής της Α’ Χειρουργικής Κλινικής του Νοσοκομείου Μητέρα-Υγεία και Ιδρυτής του Ελληνικού Ινστιτούτου Παγκρέατος.
Με βάση επίσημα στοιχεία, ο καρκίνος του παγκρέατος έχει σήμερα το χαμηλότερο ποσοστό επιβίωσης μεταξύ πολλών μορφών καρκίνου, ενώ επιβεβαιώνεται πως η συχνότητά του αυξάνεται παγκοσμίως, μια τάση εξαιρετικά ανησυχητική. Πόσο εφικτή είναι η έγκαιρη διάγνωση για τον ασθενή και πόσο σημαντικό ρόλο διαδραματίζει στην αντιμετώπιση της νόσου;
Είναι αλήθεια ότι ο καρκίνος του παγκρέατος παρουσιάζει παγκοσμίως αυξημένη συχνότητα και προβλέπεται να είναι η δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο σε 15 χρόνια. Έχει κακή πρόγνωση διότι είναι επιθετικός και η διάγνωση γίνεται συνήθως σε προχωρημένο στάδιο, όταν ήδη έχει κάνει μεταστάσεις, ή εμπλέκει κρίσιμες αρτηρίες και φλέβες γύρω του, οπότε θεωρείται ανεγχείρητος. Αυτό αποδεικνύει πόσο θεμελιώδης είναι η κατά το δυνατόν πρώιμη και έγκαιρη διάγνωση. Πολύ συχνά δυστυχώς ο καρκίνος εμφανίζεται με όχι χαρακτηριστικά συμπτώματα, όπως πόνο στην κοιλιά, πόνο στην πλάτη, διάρροιες, αίσθημα «δυσπεψίας», συμπτώματα δηλαδή συχνά και φαινομενικά αθώα. Εκεί ακριβώς είναι κρισιμότατος ο ρόλος του παθολόγου, του οικογενειακού ιατρού στον οποίο ο ασθενής θα αποτανθεί σε πρώτη φάση, διότι εάν εκείνος ο ιατρός θεωρήσει ότι το σύμπτωμα αυτό είναι συνηθισμένο και δεν κρύβει κάτι ίσως πολύ σοβαρότερο, θα το αντιμετωπίσει με τα συνηθισμένα μέσα, δεν θα υποπτευθεί καν την διάγνωση και ο καρκίνος του παγκρέατος θα επεκτείνεται αδιάγνωστος και ανενόχλητος. Στην εργασία που παρουσιάσαμε στο παγκόσμιο συνέδριο χειρουργικής πεπτικού (SSAT) τον Μάϊο στην Washington, σε 846 ασθενείς που ήρθαν σε μάς τα τελευταία 6 χρόνια, όσοι εμφανίστηκαν με πόνο στην κοιλιά και στην πλάτη και σε εκείνους με διάρροια, η καθυστέρηση στη διάγνωση ήταν 5-6 μήνες. Αυτό ακριβώς αποδεικνύει ότι εάν το σύμπτωμα είχε ευαισθητοποιήσει τον ιατρό και άρα έκανε τις κατάλληλες εξετάσεις, η διάγνωση θα είχε γίνει σχεδόν μισό χρόνο νωρίτερα, άρα σε πρωιμότερο στάδιο της νόσου και ενδεχομένως ιάσιμο. Ένα άλλο χαρακτηριστικό σύμπτωμα, που περνάει απαρατήρητο ως σχετιζόμενο με τον καρκίνο του παγκρέατος, είναι η ξαφνική εμφάνιση σακχαρώδους διαβήτη. Στους 846 ασθενείς μας, το 32% εμφάνισε ξαφνικό διαβήτη ως πρώτο σύμπτωμα 5 μήνες (κατά μέσον όρο) πριν γίνει η διάγνωση, η οποία προφανώς έγινε καθυστερημένα και σε πολύ πιο προχωρημένο στάδιο. Άρα, είναι κρισιμότατο να ευαισθητοποιηθούν οι παθολόγοι και οι οικογενειακοί ιατροί και να αρχίσουν να σκέπτονται νωρίς τον ΚΠ σε φαινομενικά «αθώα» και «συνηθισμένα» συμπτώματα.
Αν επιβεβαιωθεί ο καρκίνος στο πάγκρεας, ποιος είναι ο κατάλληλος χειρουργός για να αναλάβει μια τόσο απαιτητική επέμβαση στο πάγκρεας; Ποιες είναι οι νεότερες θεραπευτικές προσεγγίσεις;
Σε όλη την Ευρώπη και την Αμερική καταβάλλονται συντονισμένες προσπάθειες από ιατρικούς συλλόγους, επιστημονικές εταιρείες, αλλά και μέσα ενημέρωσης ώστε οι ασθενείς με καρκίνο του παγκρέατος να αντιμετωπίζονται από χειρουργούς με αποδεδειγμένη, πιστοποιημένη, ειδική εμπειρία στο πάγκρεας και όχι απλώς από, κατά τα άλλα, πολύ καλούς χειρουργούς. Δεν είναι μόνο ότι η εγχείρηση παγκρέατος είναι η πλέον απαιτητική τεχνικά και άρα πρέπει να γίνεται από χειρουργό που την κάνει πολύ συχνά και με αποδεδειγμένα και δημοσιευμένα αποτελέσματα, αλλά και ότι μόνο ένας τέτοιος χειρουργός είναι σε θέση να καθοδηγήσει τον ασθενή ποιές ακριβώς εξετάσεις να κάνει και ποιές όχι, ώστε να μην χάνεται πολύτιμος χρόνος, αλλά επίσης να καθορίσει και την ενδεδειγμένη σειρά των παρεμβάσεων (π.χ. εάν πρέπει να λάβει χημειοθεραπεία πριν την εγχείρηση, ή να χειρουργηθεί άμεσα). Η σωστή επιλογή χειρουργού που θα χειριστεί ένα τόσο πολύπλοκο, σύνθετο και επικίνδυνο πρόβλημα, όπως ο καρκίνος του παγκρέατος, έχει αποδειχθεί και έχει επανειλημμένως δημοσιευθεί σε επιστημονικά περιοδικά των ΗΠΑ, ότι είναι πάρα πολύ κρίσιμος, ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας για την καλή ή κακή πορεία αυτών των ασθενών. Η δική μας ομάδα είναι αφοσιωμένη για 20 χρόνια στην χειρουργική του παγκρέατος και όπως ανακοινώσαμε στο παγκόσμιο συνέδριο χειρουργικής πεπτικού (SSAT) τον Μάϊο στην Washington, λειτουργούμε με όλα τα διεθνή χαρακτηριστικά του «Κέντρου Αναφοράς» (PancreasReferralCenter).
Οι νεότερες θεραπευτικές προσεγγίσεις κινούνται σε δύο άξονες: Ο πρώτος άξονας περιλαμβάνει λαπαροσκοπική και ρομποτική χειρουργική του παγκρέατος, την οποία εφαρμόζουμε από το 2014. Ο δεύτερος άξονας αφορά την μετατροπή του ανεγχείρητου καρκίνου του παγκρέατος σε εγχειρήσιμο. Αυτό άλλωστε βρίσκεται στην πρωτοπορία της παγκρεατικής χειρουργικής παγκοσμίως, διότι αφορά στο 40% των ασθενών με καρκίνο παγκρέατος, δηλαδή ένα τεράστιο ποσοστό που θεωρούνται ανεγχείρητοι επειδή η νόσος εμπλέκει και διηθεί κρίσιμες φλέβες και αρτηρίες και άρα έχει επιβίωση 6-9 μήνες, ενώ εάν μετατραπεί σε εγχειρήσιμο με συναφαίρεση των εμπλεκόμενων φλεβών και αρτηριών και αντικατάστασή τους με μόσχευμα ή με bypass, η πρόγνωση τουλάχιστον τετραπλασιάζεται, ενώ υπάρχουν και περιπτώσεις ίασης. Ελάχιστα κέντρα παγκοσμίως ασχολούνται με αυτές τις πολύ δύσκολες εγχειρήσεις. Η ομάδα μας συστηματικά κάνει τέτοιες εγχειρήσεις από το 2012 και τα αποτελέσματά μας έχουν δημοσιευθεί σε 5 διαφορετικά επιστημονικά άρθρα από το 2019 έως σήμερα. Είναι χαρακτηριστικό ότι τον Οκτώβριο η ομάδα μας (η μόνη από την Ελλάδα) προσκλήθηκε να συμμετάσχει μαζί με άλλα 8 ευρωπαϊκά κέντρα σε δημοσίευση της συλλογικής εμπειρίας για τις παγκρεατεκτομές με εμπλοκή μεγάλων αρτηριών.
Από τη σημαντική εμπειρία σας σε τόσο απαιτητικές και περίπλοκες επεμβάσεις, ποιο είναι το συμπέρασμά σας για την αντιμετώπιση του καρκίνου παγκρέατος στην Ελλάδα; Έχουν αυξηθεί τα ποσοστά των ασθενών στη χώρα μας; Ποια είναι η μέση ηλικία εμφάνισης της νόσου και ποια τα ποσοστά επιβίωσης;
Δυστυχώς, ο καρκίνος του παγκρέατος στην Ελλάδα δεν αντιμετωπίζεται από χειρουργικές ομάδες με αποδεδειγμένη, πιστοποιημένη, δημοσιευμένη και επιστημονικά αναγνωρισμένη εμπειρία σε αυτήν ακριβώς τη νόσο, παρά σε μικρό ποσοστό. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα πάρα πολλές φορές να γίνονται εγχειρήσεις ογκολογικά ανεπαρκείς (δηλαδή όχι με τον απαιτούμενο λεμφαδενικό καθαρισμό), να έχουν συχνές και μεγάλες επιπλοκές, να χειρουργούνται ασθενείς ενώ θα έπρεπε να έχει προηγηθεί χημειοθεραπεία, να θεωρούνται «ανεγχείρητοι» όγκοι που θα μπορούσαν να αφαιρεθούν εάν αφαιρούντο μαζί και οι εμπλεκόμενες φλέβες και αρτηρίες, και τέλος να γίνονται χρονοβόρες εξετάσεις επί εξετάσεων, ενώ πολύ συχνά θα αρκούσαν λιγότερες, ταχύτερες και με ακρίβεια στοχευμένες. Όλα αυτά οδηγούν σε χαμηλά ποσοστά επιβίωσης. Δυστυχώς λείπουν μέχρι στιγμής από την χώρα μας επιστημονικές δημοσιεύσεις σε έγκυρα διεθνή περιοδικά που να παρουσιάζουν αποτελέσματα από τέτοιες εγχειρήσεις, ώστε οι ασθενείς να γνωρίζουν με αντικειμενικούς όρους, όλα όσα αφορούν τις εγχειρήσεις αυτές. Όπως προανέφερα, η ομάδα μας συστηματικά δημοσιεύει τα αποτελέσματά της σε γνωστά αμερικανικά και ευρωπαϊκά περιοδικά χειρουργικής.
Σε ό,τι αφορά την συχνότητα του καρκίνου του παγκρέατος στη χώρα μας, η Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία έχει δημοσιεύσει ότι υπάρχουν κάθε χρόνο 7.4 νέα περιστατικά καρκίνου παγκρέατος ανά 100000 πληθυσμό. Θεωρώντας αδρά ότι ο πληθυσμός μας είναι 10 εκατομμύρια, τα νέα περιστατικά κάθε χρόνο ανέρχονται σε 750. Η μέση ηλικία εμφάνισης της νόσου στη χώρα μας είναι τα 68 έτη, ενώ δεν υπάρχουν δημοσιευμένα ποσοστά επιβίωσης από την Ελληνική Στατιστική Υπηρεσία. Μεταξύ των 846 δικών μας ασθενών της τελευταίας εξαετίας, η επιβίωση εξαρτάται πάρα πολύ από το εάν υπάρχουν μεταστάσεις ή όχι. Η μέση επιβίωση είναι πολύ περιορισμένη εάν υπάρχουν μεταστάσεις (4-6 μήνες κατά μέσον όρο), ενώ εάν ο ΚΠ αφαιρεθεί επί υγιών ορίων με ριζική ογκολογική εγχείρηση και ακολουθήσει και χημειοθεραπεία, η μέση επιβίωση είναι περίπου 4.5 χρόνια, ενώ έχουμε αρκετούς ασθενείς που έχουν φθάσει τα 6,7,9 χρόνια και συνεχίζουν να είναι ελεύθεροι από την νόσο.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα για τον Καρκίνο του Παγκρέατος, η Παγκόσμια Ομοσπονδία για τον Καρκίνο του Παγκρέατος- «World Pancreatic Cancer Collation» επιδιώκει να ενημερώσει το κοινό με την ελπίδα ότι περισσότεροι άνθρωποι θα κατανοήσουν τη σημασία αυτού του μικρού, αλλά πολύ σημαντικού οργάνου. Ποια συμπτώματα θα πρέπει να μας υποψιάσουν για μια πιθανή κακοήθεια, δεδομένου πως δεν υπάρχει προσυμπτωματικός έλεγχος;
Τα συμπτώματα εξαρτώνται καθοριστικά από το σημείο του παγκρέατος στο οποίο εμφανίστηκε ο καρκίνος. Η εμφάνιση ικτέρου είναι σύμπτωμα θορυβώδες, εμφανέστατο, πολύ ανησυχητικό για τον ασθενή και αντιστοιχεί σε ΚΠ που αφορά την κεφαλή του οργάνου. Στην περίπτωση αυτή, η διάγνωση γίνεται σχετικά νωρίτερα. Η τεράστια καθυστέρηση στη διάγνωση συμβαίνει όταν ο καρκίνος βρίσκεται στο σώμα ή στην ουρά του οργάνου, οπότε προκαλεί συμπτώματα πολύ αργά, όταν συνήθως υπάρχουν ήδη μεταστάσεις. Τα πρωιμότερα συμπτώματα, όπως πόνος στην κοιλιά ή στην πλάτη, εμφάνιση επίμονων διαρροιών, ή και ξαφνικού διαβήτη, περνούν τις πιο πολλές φορές απαρατήρητα με την έννοια ότι δεν υποψιάζουν τον γενικό ιατρό για την ύπαρξη ΚΠ, όπως με πολύ μεγάλη λεπτομέρεια εξηγήσαμε προηγουμένως.
Η πρόσφατη επίσκεψή σας στις ΗΠΑ προκειμένου να ενημερωθείτε για τις εξελίξεις στην έρευνα σχετικά με τον καρκίνο του παγκρέατος αφήνουν μια χαραμάδα αισιοδοξίας; Yπάρχουν σήμερα θεραπευτικές εξελίξεις που υπόσχονται υψηλότερα ποσοστά επιβίωσης;
Δεν πήγαμε μόνο για να ενημερωθούμε, αλλά και για ενημερώσουμε τους συναδέλφους μας στην Αμερική και για τα δικά μας αποτελέσματα. Συγκεκριμένα, παρουσιάσαμε 5 εργασίες που έτυχαν ευρείας αποδοχής, προκάλεσαν συζητήσεις και μάλιστα έγιναν η αφορμή για να προσκληθεί η ομάδα μας να συμμετάσχει (η μοναδική από την Ελλάδα) στην πολύ επιλεγμένη ομάδα 8 νοσοκομείων που θα επεξεργαστούν την συλλογική μας εμπειρία και αποτελέσματα σε ασθενείς με ΚΠ που θεωρείτο ανεγχείρητος αλλά εμείς (τα 8 νοσοκομεία) τον αφαιρέσαμε με συναφαίρεση των εμπλεκόμενων μεγάλων αρτηριών.
Ο βασικός άξονας προβληματισμού είναι οι τρόποι να καταστούν εγχειρήσιμοι ολοένα και περισσότεροι καρκίνοι παγκρέατος που θεωρούνται ανεγχείρητοι λόγω εμπλοκής/διήθησης φλεβών και αρτηριών. Μάλιστα, στην κατάληξη του συνεδρίου υπήρξε μία τρίωρη ανοικτή συζήτηση ενός 12μελούς panelειδικών, στο οποίο συμμετείχαμε,και είχε ως σκοπό να μοιραστούμε την εμπειρία μας, τον προβληματισμό μας, τον μελλοντικό σχεδιασμό και στόχους σε αυτό ακριβώς το αντικείμενο. Η τρίωρη αυτή ανταλλαγή εμπειριών, απόψεων, προτάσεων και προβληματισμών μεταδιδόταν ζωντανά ηλεκτρονικά και την παρακολουθούσαν εκατοντάδες χειρουργοί από τις ΗΠΑ και άλλες χώρες.
Who is Who (με 2η φωτο)
Στην παγκόσμια ελίτ των ειδικών
Στην Mayo Clinic, όπου εργάστηκε, ο Γρηγόρης Τσιώτος ανέπτυξε πολύ μεγάλο ενδιαφέρον για την χειρουργική του ήπατος, του παγκρέατος και του πεπτικού γενικότερα. Το 1995 ήταν 1 από τους 4 μόνο χειρουργούς σε όλη την Αμερική που έγιναν δεκτοί για να ασκήσουν αυτήν την υποειδικότητα. Στην Ελλάδα ως σήμερα κανένας άλλος χειρουργός δεν έχει τέτοια πιστοποίηση, όχι μόνο από ίδρυμα του επιπέδου της Mayo Clinic, αλλά και από οποιοδήποτε άλλο από τις ΗΠΑ. To 2021 o Γρηγόρης Τσιώτος ίδρυσε το Ελληνικό Ινστιτούτο Παγκρέατος, το οποίο στοχεύει στην προαγωγή και στην διάχυση της γνώσης για τις νόσους του παγκρέατος και τη σύγχρονη αντιμετώπισή τους.
