Ξεκίνησε το πρωτοποριακό πρόγραμμα που προσμετρά την ευεργετική επίδραση της Τέχνης στην υγεία

Η ευεργετική επίδραση της Τέχνης στην υγεία, μέσω της ψυχικής ενδυνάμωσης είναι γνωστή από αρχαιοτάτων χρόνων. Παγκοσμίως, πολλοί καλλιτέχνες που είχαν διαταραγμένο ψυχισμό κατάφεραν να θεραπευτούν μέσα από την ενασχόληση τους με την Τέχνη, ενώ με τις δημιουργίες τους άγγιξαν εκατομμύρια ανθρώπους, εμπνέοντάς τους, δίνοντας τους δύναμη, ηρεμία, αυτοπεποίθηση και αισιοδοξία.

της Αλεξίας Σβώλου

Ένα παράδειγμα της ευεργετικής επίδρασης της Τέχνης σε έναν άνθρωπο με ψυχικό νόσημα αποτελεί η ιστορία του κορυφαίου Έλληνα γλύπτη από τον Πύργο της Τήνου, τον Γιαννούλη Χαλεπά, που έζησε σχεδόν όλη του την ζωή κατατρεγμένος, επειδή έπασχε από σχιζοφρένεια σε μια εποχή που οι ψυχιατρικοί ασθενείς θεωρούνταν δαιμονισμένοι και ο περίγυρός τους προσπαθούσε να τους θεραπεύσει με…εξορκισμούς. Δυστυχώς αυτά συνέβαιναν στην πραγματικότητα και όχι σε ταινίες του Χόλυγουντ, με τον  Γιαννούλη Χαλεπά να έχει περάσει δεκαετίες ολόκληρες κλεισμένος σε ψυχιατρεία όπως αυτό της Κέρκυρας και κλειδωμένος σε μπουντρούμια.

Έστω και με καθυστέρηση ετών ωστόσο η επιστήμη κάνει βήματα μπροστά, προσπερνά τις δοξασίες του παρελθόντος και γυρίζει σελίδα. Έχοντας εμπεδώσει την ευεργετική επίδραση της τέχνης στην ψυχική υγεία και γενικότερα στην υγεία, οι επιστήμονες ξεκίνησαν χρησιμοποιούν εδώ και χρόνια  την Τέχνη ως φάρμακο σε συνεδρίες, όπως είναι η μουσικοθεραπεία, η θεατροθεραπεία, η κινηματογραφοθεραπεία και άλλες μορφές θεραπευτικού καλλιτεχνικού αγγίγματος στην ψυχή και το σώμα των ανθρώπων με ψυχικές διαταραχές (άνοια, ψυχώσεις, αυτισμό κλπ), αλλά και των ανθρώπων με χρόνια νοσήματα, όπως είναι για παράδειγμα οι καρκινοπαθείς. 

Το 2023 με την χρηματοδότηση  του Ταμείου Ανάκαμψης ένα όραμα του υπουργείου Υγείας έγινε πράξη. Νομοθετήθηκε η πολιτιστική συνταγογράφηση, μέσω μιας συνέργειας του υπουργείου Υγείας και του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού ώστε καταρχάς να δημιουργηθούν βάουτσερ που θα δίνονται σε ανθρώπους οι οποίοι πάσχουν από ψυχικές παθήσεις για να ενδυναμωθούν/ θεραπευτούν μέσω της επαφής τους με την τέχνη. Φυσικά ο απώτερος στόχος αυτής της προσπάθειας είναι να ενταχθούν αυτού του είδους οι συνεδρίες στην ΗΔΙΚΑ δηλαδή να μας έρχεται με ένα κλικ η πολιτιστική συνταγογράφηση στο κινητό μας τηλέφωνο όπως έρχεται η άυλη συνταγή για μία αντιβίωση όταν έχουμε μία μικροβιακή λοίμωξη. Σε αυτό το έργο αρωγός είναι και ο ΟΠΑΝΔΑ και η τοπική αυτοδιοίκηση.

Επίσης μέσω της χρηματοδότησης του Ταμείου Ανάκαμψης πρόκειται να λειτουργήσουν  κέντρα ημέρας σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη στα οποία θα προέρχονται οι ωφελούμενοι για να ανταλλάσσουν εμπειρίες να ενδυναμώνονται και να συζητούν με ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς τα βιώματά τους.

Όμως για να γίνουν όλα αυτά πράξη για να πάρει δηλαδή το πλήρες πρόγραμμα της πολιτιστικής συνταγογράφησης σάρκα και οστά πρέπει να στηρίζεται σε ακλόνητα δεδομένα. Τα δεδομένα αυτά πρόκειται να συλλεχθούν με ένα ερευνητικό πρόγραμμα που ήδη ξεκίνησε και προσμετρά την επίδραση της τέχνης στον ψυχισμό και την υγεία. ​Το ερευνητικό πρόγραμμα της καινοτόμου πρωτοβουλίας του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού για την Πολιτιστική Συνταγογράφηση τίθεται σε εφαρμογή, καθώς υπεγράφη η προγραμματική σύμβαση μεταξύ του ΥΠΠΟΑ και του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Ψυχικής Υγείας, Νευροεπιστημών και Ιατρικής Ακριβείας «Κώστας Στεφανής» (ΕΠΙΨΥ).

Το πρωτοποριακό αυτό πρόγραμμα στοχεύει στην αξιοποίηση της ερευνητικά αποδεδειγμένης θεραπευτικής λειτουργίας της τέχνης στην ψυχική υγεία. Στο πλαίσιο αυτό, οι τέως Υφυπουργοί Πολιτισμού και Αθλητισμού, Νικόλας Γιατρομανωλάκης και Υφυπουργός Υγείας, αρμόδια για θέματα Ψυχικής Υγείας και Εξαρτήσεων, Ζωή Ράπτη, υπέγραψαν τον Σεπτέμβριο του 2021 Μνημόνιο Συνεργασίας για το σχεδιασμό και την εφαρμογή του προγράμματος Πολιτιστικής Συνταγογράφησης στην Ελλάδα. Το πρόγραμμα επενδύει στις τέχνες και τον πολιτισμό ως μέρος της προληπτικής και θεραπευτικής αγωγής ψυχικών νόσων όπως η κατάθλιψη, η αγχώδης διαταραχή και άλλες. Ταυτόχρονα, το πρόγραμμα μεριμνά και για την προληπτική προαγωγή της ψυχικής υγείας και ευεξίας των πολιτών μέσω του ευεργετικού ρόλου της σύγχρονης καλλιτεχνικής δημιουργίας στην υγεία και την ευημερία του ατόμου.  Όπως αναφέρει η σχετική διάταξη, η υλοποίηση του προγράμματος της Πολιτιστικής Συνταγογράφησης ξεκινά με τη διεξαγωγή ερευνητικού έργου για τον σχεδιασμό, την εφαρμογή και την αξιολόγηση των επιμέρους δράσεων.

Την ερευνητική ομάδα του ΕΠΙΨΥ συντονίζει ο Διευθυντής της Α’ Ψυχιατρικής Κλινικής του ΕΚΠΑ και Αναπληρωτής Διευθυντής και μέλος του Δ.Σ. του ΕΠΙΨΥ, Καθηγητής Νίκος Στεφανής. Το πρόγραμμα θα ολοκληρωθεί  τον Δεκέμβριο του 2025 ενώ σύντομα θα ξεκινήσουν και οι πιλοτικές δράσεις από εποπτευόμενους φορείς του ΥΠΠΟΑ και άλλους φορείς σύγχρονου πολιτισμού, τα αποτελέσματα των οποίων θα αξιολογηθούν στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος. Παράλληλα, το χαρτοφυλάκιο Ψυχικής Υγείας του Υπουργείου Υγείας, έχει ήδη εντάξει στο Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0» τη δημιουργία Κέντρων Ημέρας, εξειδικευμένων στην ανάπτυξη δράσεων τέχνης-ψυχικής υγείας. Η πρόσκληση για το διαγωνισμό ίδρυσης των πρώτων Κέντρων Ημέρας σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη αρχικά, θα εκδοθεί τις αμέσως επόμενες ημέρες. Τέλος, συγκροτήθηκε Διυπουργική Ομάδα Εργασίας με έργο τον σχεδιασμό των πολιτικών που θα υλοποιηθούν από τα Υπουργεία Πολιτισμού και Αθλητισμού και Υγείας, με βάση τα πορίσματα του ερευνητικού έργου και των πιλοτικών δράσεων που θα πραγματοποιηθούν στο πλαίσιο του Προγρ. Πολιτιστικής Συνταγογράφησης, καθώς και τον προσδιορισμό των προϋποθέσεων και των απαραίτητων ενεργειών για την ένταξη της Πολιτιστικής Συνταγογράφησης στο Εθνικό Σύστημα Υγείας.

Μεγάλο ενδιαφέρον για αυτές τις δράσεις έχουν δείξει και οι Σύλλογοι  ασθενών με πρώτο το «Άλμα ζωής» δηλαδή τον Πανελλήνιο Σύλλογο Γυναικών με Καρκίνο του Μαστού και γενικά οι σύλλογοι ασθενών με ογκολογικούς ασθενείς οι οποίοι αντιμετωπίζουν αγχώδεις διαταραχές και κατάθλιψη λόγω της σκληρής μάχης που δίνουν με τον  καρκίνο.

Η τέχνη μπορεί να ενδυναμώσει τον καθένα: Τους ανθρώπους που έχουν ψυχικές διαταραχές, τους χρονίως πάσχοντες και όλους τους υγειονομικούς οι οποίοι εργάζονται σε δομές υγείας και αντιμετωπίζουν συχνά το σύνδρομο της επαγγελματικής εξόντωσης, το γνωστό μας  burnout syndrome.

Το θεραπευτικό της άγγιγμα μέσω του θεάτρου, των μουσείων, των εικαστικών δημιουργιών, της μουσικής, της αφήγησης, του θεατρικού παιχνιδιού βοηθά να φτιάξουμε έναν κόσμο καλύτερο και υγιέστερο.