Διαφήμιση
Η έρευνα που παρουσίασε η ομάδα των ειδικών με επικεφαλής τον καθηγητή Ψυχιατρικής Αντώνη Ντακανάλη, στο 24ο Παγκόσμιο Συνέδριο Ψυχιατρικής στο Μεξικό καταγράφει όλες τις επιδράσεις της τεχνολογίας, των οθονών, των social media και των video games στον παιδικό εγκέφαλο και καταλήγει στο ίδιο συμπέρασμα με το υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, πως πρέπει δηλαδή να μπουν φραγμοί στην αλόγιστη χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας για τα παιδιά κάτω των 15 ετών. Ο καθηγητής ψυχιατρικής Αντώνης Ντακανάλης παίρνει απόσταση από την στάση του Αυστραλού Πρωθυπουργού που πρόσφατα χαρακτήρισε τα social media “εθιστική μηχανή” η οποία κρατά αιχμάλωτους εκατομμύρια ανθρώπους και ιδίως παιδιά και εφήβους, και προτείνει ένα υγιές πλαίσιο χρήσης της τεχνολογίας, με κανόνες για τους μαθητές, αντί την πλήρη (και μη ρεαλιστική) απαγόρευσή της.
συνέντευξη του Αντώνη Ντακανάλη, Καθηγητή και επικεφαλής ερευνητή Ψυχιατρικής και Ψυχοθεραπείας, Πανεπιστήμιο Μπικόκα, Μιλάνο στην Αλεξία Σβώλου
Τι ακριβώς παρουσιάσατε στο 24ο Παγκόσμιο συνέδριο ψυχιατρικής στο Μεξικό;
Στο πρόσφατο Παγκόσμιο Συνέδριο Ψυχιατρικής που φέτος πραγματοποιήθηκε στο Μεξικό παρουσίασα, μεταξύ άλλων, την ανησυχητική αύξηση των ψυχικών διαταραχών στην νεολαία, οι οποίες έχουν επιδεινωθεί λόγω και των ραγδαίων κοινωνικών και τεχνολογικών αλλαγών των τελευταίων δύο δεκαετιών. Δυο σημεία χρήζουν ιδιαίτερης μνείας. Πρώτον, οι μισές από το σύνολο των ψυχικών διαταραχών που θα εκδηλωθούν στην ενήλικη ζωή ξεκινούν από την ηλικία των 14-15 ετών, αλλά οι περισσότερες περιπτώσεις δεν εντοπίζονται, ούτε αντιμετωπίζονται – τα εμπόδια στην χώρα μας προκύπτουν από το ταμπού, τις μεγάλες αναμονές και ελλείψεις και την υποστελέχωση των δημόσιων δομών ψυχικής υγείας. Δεύτερον, ουσίες, οθόνες, διαδίκτυο και social media κλονίζουν την ψυχική υγεία, ιδίως των νέων τόσο στη χώρα μας όσο και παγκοσμίως. Η ανησυχία μου δεν περιορίζεται μόνο στον χρόνο που αφιερώνεται μπροστά στις οθόνες, αλλά επεκτείνεται και στο πόσο νωρίς αρχίζει η επαφή με κινητά τηλέφωνα και tablets, τα οποία συχνά αναλαμβάνουν τον ρόλο του ψηφιακού «babysitter».
Ποια είναι τα ποσοστά ψηφιακής εξάρτησης στην Ελλάδα;
Αυτή τη στιγμή στη χώρα μας 6 έφηβοι στους 10 είναι εθισμένοι στο ίντερνετ και τα socialmedia και 2 στους 10 απομονώνονται από την πραγματική ζωή, εκδηλώνουν σοβαρή παραμέληση των σχολικών υποχρεώσεων και άλλων δραστηριοτήτων υπέρ της χρήσης των οθονών, καθώς και το αίσθημα «στέρησης» όταν δε βρίσκουν πρόσβαση. Η πολιτεία αναζητά τρόπους να προστατεύσει τους νέους από τον ψηφιακό εθισμό—μιαμορφή εξάρτησης που έρχεται να προστεθεί στις ήδη γνωστές, όπως ο εθισμός στον τζόγο, το αλκοόλ, τη νικοτίνη και τα ναρκωτικά. Παρότι το μέσο είναι σχετικά νέο, η λειτουργία του εθισμένου εγκεφάλου και η συμπεριφορά των εξαρτημένων παραμένουν ίδιες με αυτά που γνωρίζουμε. Tο smarthone, το τάμπλετ και τα socialmedia αιχμαλωτίζoυν την προσοχή, γιατί με την συνεχή παροχή ερεθισμάτων και την συχνή εναλλαγή τους επιδρούν στο κέντρο ανταμοιβής του εγκεφάλου και προκαλεί την έκκριση ντοπαμίνης. Αυτή φέρνει μία γλυκιά αίσθηση ευφορίας που ενθαρρύνει την επανάληψη της συμπεριφοράς, οδηγώντας έτσι σε εξάρτηση.
Πέρα από την εξάρτηση, τι άλλο δείχνει η έρευνα πως επιφέρει το «κόλλημα» με τις οθόνες και η κατάχρηση της ψηφιακής ενασχόλησης;
Οι τελευταίες έρευνες για τη λειτουργία του εγκέφαλου και τη συμπεριφορά των παιδιών, που γεννήθηκαν από το 2010 και μετά που προφανώς εκτέθηκαν στις οθόνες και στον κόσμο του διαδικτύου από μικρή ηλικία, δείχνουν ότι:
H έντονη χρήση των ψηφιακών μέσων και οθονών που βομβαρδίζουν με ισχυρά και διαρκώς μεταβαλλόμενα ερεθίσματα, αλλάζει την καλωδίωση του παιδικού, ανώριμου εγκεφάλου. Ο εγκέφαλος μας πρέπει να ξέρετε ότι λειτουργεί μέσω «μονοπατιών» που μεταφέρουν πληροφορίες. Αυτά τα νευρωνικά μονοπάτια διαμορφώνονται και ενισχύονται όσο περισσότερο χρησιμοποιούνται. Έτσι, όταν ένα παιδί περνάει πολύ χρόνο μπροστά σε μια οθόνη, ο εγκέφαλος του προσαρμόζεται σε αυτό το περιβάλλον, δίνοντας προτεραιότητα στην επεξεργασία των πληροφοριών που λαμβάνει από τις οθόνες.
Αυτό που θέλω να καταλάβετε είναι ότι τα έντονα ερεθίσματα των οθονών, που μεταξύ άλλων είναι σχεδιασμένα να είναι ελκυστικά και να προκαλούν ευχαρίστηση, ωθώντας μας όπως είπαμε να επαναλάβουμε την εμπειρία, αναδιαμορφώνουν ουσιαστικά τον εγκέφαλο. Αλλάζουν τον τρόπο δηλαδή που ο παιδικός εγκέφαλος λειτουργεί, ενισχύοντας τα νευρωνικά μονοπάτια που σχετίζονται με την ανταμοιβή και την επεξεργασία των οπτικών ερεθισμάτων, των ήχων και των γρήγορων αλλαγών. Ως αποτέλεσμα, τα παιδιά μπορεί να δυσκολεύονται να συγκεντρωθούν, να ελέγξουν τις παρορμήσεις τους και να αλληλοεπιδρούν ουσιαστικά με τους άλλους. Αυτές ακριβώς τις επιπτώσεις τεκμηριώνουν οι επιστημονικές μελέτες, σύμφωνα με τις οποίες οι έφηβοι του σήμερα, τα παιδιά δηλαδή, που μεγάλωσαν όχι στις παιδικές χαρές αλλά μπροστά σε μια οθόνη κινητού ή τάμπλετ με τα ερεθίσματα που είπαμε, που έμαθαν να “παίζουν” στις οθόνες ή μεταξύ τους μέσω οθονών αλλά και να έχουν μία ψηφιακή και όχι μία άμεση επαφή με τον κόσμο εκεί έξω, αυτά τα παιδιά έχουν όχι μόνο καταθλιπτικό συναίσθημα αλλά και συμπεριφορές που διαφέρουν από αυτές προηγούμενων γενιών, όπως κοινωνική ανωριμότητα και ανασφάλεια και διάσπαση προσοχής, η οποία έχει αυξηθεί κατά 90% τα τελευταία χρόνια.
Σε τι υστερούν τα παιδιά που όπως λένε οι ίδιοι οι έφηβοι «καίγονται» μπροστά σε μια οθόνη;
Με άλλα λόγια, τα παιδιά που κολλάνε στις οθόνες από νωρίς, γίνονται “ελλειμματικά” σε κοινωνικές δεξιότητες και στη συναισθηματική νοημοσύνη, ενίοτε εκδηλώνουν φόβο ή ανασφάλεια στη δια ζώσης επικοινωνία και αλληλεπίδραση και δε μπορούν να συγκεντρωθούν και να εστιάσουν σε ένα θέμα για πολλή ώρα ή να τηρήσουν το καθημερινό τους πρόγραμμα, κάτι που, όπως αντιλαμβάνεστε δυσχεραίνει την εις βάθος μάθηση και δημιουργικότητα.
Το ξενύχτι και οι διαταραχές ύπνου που προκύπτουν από την υπερβολική ενασχόληση με τις οθόνες επηρεάζει την ακαδημαϊκή απόδοση των νέων αλλά και την σωματική τους υγεία, αυξάνοντας για παράδειγμα τον κίνδυνο εμφάνισης παχυσαρκίας αλλά και του μεταβολικού συνδρόμου στην ενήλικη ζωή, που με τη σειρά του μπορεί να επιφέρει σοβαρά προβλήματα υγείας, όπως καρδιοπάθειες, σακχαρώδη διαβήτη και εγκεφαλικά επεισόδια.
Δεν είμαι κατά της χρήσης των ψηφιακών μέσων και της τεχνολογίας που αποτελεί εργαλείο με τεράστιες δυνατότητες, που όλοι σας γνωρίζετε. Να θυμάστε όμως, ότι ψηφιακή τεχνολογία μπορεί να γίνει επιζήμια, για μικρούς ή μεγάλους, όταν χρησιμοποιείται χωρίς μέτροή εμποδίζει άλλες δραστηριότητες, αθλητικές και κοινωνικές.
Υπάρχει ένα όριο μέχρι το οποίο είναι παραγωγική αυτή η έκθεση; Από ποια ηλικία και πάνω πρέπει να ξεκινά η χρήση οθονών και ποια είναι η μέγιστη έκθεση την ημέρα;
Χονδρικά θα έλεγα ότι ο ασφαλής/μέγιστος ημερήσιος χρόνος έκθεσης σε οθόνη ανάλογα με την ηλικία θα πρέπει να είναι αυτός που βλέπετε στην ταμπέλα! Δυστυχώς, αυτό πολλές φορές δεν τηρείται. Για παράδειγμα, μελέτες δείχνουν ότι στην Ελλάδα οι έφηβοι περνούν καθημερινά μπροστά στις οθόνες σχεδόν 6,30 ώρες, ενώ ο επιτρεπόμενος μέγιστος χρόνος έκθεσης είναι 2 με 3 ώρες.
| ΗΛΙΚΙΑ ΣΕ ΕΤΗ | ΜΕΓΙΣΤOΣ ΧΡΟΝΟΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΣΕ ΟΘΟΝΕΣ ΣΕ ΩΡΕΣ ΑΝΑ ΗΜΕΡΑ |
| 0-2 | 0 |
| 3-5 | 0,5 |
| 6-12 | 1-2 |
| 13-18 | 2-3 |
Σήμερα βλέπουμε παντού στα καφέ, στα εστιατόρια, στα πάρκα γονείς να δίνουν ένα κινητό τηλέφωνο σε ένα νήπιο κάτω των δύο ετών για να μην τους απασχολεί, για να έχουν το κεφάλι τους ήσυχο.Τι θα τους λέγατε αν ήσαστε εκεί;
“Θα το βρείτε μπροστά σας ! Τον κόπο που δεν κάνετε σήμερα, θα τον κάνετε πολλαπλάσιο αργότερα”. Όπως, βλέπετε στον προηγούμενο πίνακα η χρήση κινητού ή ταμπλετ είναι 0 για τη νήπια μέχρι δυο ετών, με εξαίρεση την περίπτωση που αυτό χρησιμοποιείται για επικοινωνία και αλληλεπίδραση με γονέα που είναι μακριά.
Θα ήθελα να μου πείτε δυο λόγια για την σχέση μεταξύ εθισμού, παραβατικότητας και βίας γιατί όλα αυτά ίσως αποτελούν κρίκους της ίδιας αλυσίδας
Ο εθισμός στις ουσίες, στο διαδίκτυο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η βία και η παραβατικότητα των ανηλίκων αποτελούν συχνά κρίκους μιας αλυσίδας, με αλληλεπιδράσεις που ενισχύουν το ένα το άλλο. Παρά την πολυπαραγοντική φύση τους, τα φαινόμενα αυτά συνδέονται στενά, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο επιζήμιων συμπεριφορών. Γνωρίζουμε ότι η υπερβολική ενασχόληση με το ίντερνετ, το gaming και τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, επηρεάζει την ψυχική υγεία και τη συμπεριφορά των νέων, αυξάνοντας την παρορμητικότητα και τη δυσκολία ελέγχου, οδηγώντας συχνά σε βίαιες αντιδράσεις καθώς και στην εξάπλωση φαινομένων όπως ο διαδικτυακός εκφοβισμός και οι έντονες διαδικτυακές αντιπαραθέσεις.Αυτές οι καταστάσεις ενισχύουν την επιθετικότητα, που συχνά ξεπερνά τα όρια του ψηφιακού κόσμου και εκδηλώνεται στην πραγματική ζωή.Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος: Ο ψηφιακός εθισμός εντείνει την παραβατική συμπεριφορά και τη βία, υπονομεύοντας τόσο την ψυχική υγεία των ατόμων όσο και τη συνοχή της κοινωνίας στο σύνολό της.
Μην λησμονείτε ακόμα ότι οι αλγόριθμοι των μεγάλων πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης συχνά εκθέτουν τα παιδιά μας σε επιβλαβές περιεχόμενο, ακόμα και αν αυτό συμβαίνει ακούσια. Μέσα από την επαναλαμβανόμενη έκθεση σε ακατάλληλα ερεθίσματα, τα παιδιά εξοικειώνονται με βίαιες ή επικίνδυνες συμπεριφορές, σταδιακά τις απενοχοποιούν και δεν αργούν να τις μιμηθούν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα επικίνδυνα «challenges», τα οποίακάνουν θραύση στο TikTok και έχουν ήδη προκαλέσει σοβαρούς τραυματισμούς σε παιδιά, σε Ρόδο και Πάτρα. Με αφορμή αυτά τα περιστατικά, έχω λάβει πολλά μηνύματα από γονείς που ανησυχούν και ρωτούν εάν οι κίνδυνοι είναι πραγματικοί. Και η απάντηση είναι ξεκάθαρα: Ναι. Τα παιδιά που παρασύρονται σε παιχνίδια τύπου challenge κινδυνεύουν να χάσουν ακόμα και την ζωή τους.
Πώς προσελκύονται από τα παιχνίδια τύπου challenge στο TikTok;
Η εφηβεία και η προεφηβεία είναι κρίσιμες αναπτυξιακές φάσεις, όπου το «διαφορετικό» και το «επικίνδυνο» μοιάζει ελκυστικό. Επιπλέον ο εγκέφαλος των παιδιών –και ειδικότερα το τμήμα που ρυθμίζει τα συναισθήματα, τον παρορμητισμό– δεν έχει ολοκληρώσει την ανάπτυξή του. Αυτό καθιστά τα παιδιά και τους εφήβους πιο ευάλωτους στις επιρροές που δέχονται – είτε θετικές είτε αρνητικές. Οπότε οι γονείς πρέπει να είμαστε διπλά προσεκτικοί, έτσι ώστε να τα καθοδηγήσουμε και να τα βοηθήσουμε να αναπτύξουν μια υγιή σχέση με τις οθόνες, το διαδίκτυο, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και γενικότερα την τεχνολογία, που είναι πια στη ζωή μας και μέρος της πραγματικότητας μας.
Θα μάς σχολιάσετε την κίνηση της Αυστραλίας να απαγορεύσει την χρήση κοινωνικών δικτύων σε παιδιά κάτω των 16 ετών και τα ηλικιακά όρια που προτείνονται στην Ελλάδα με την χρήση μίας πλατφόρμας όπου οι γονείς θα μπορούν να απαγορεύουν την είσοδο σε συγκεκριμένες ιστοσελίδες στο παιδί τους, καθώς νομίζω συμπίπτουν ακριβώς με τα δικά σας όρια;
Το κοινοβούλιο της Αυστραλίας ενέκρινε νομοσχέδιο που απαγορεύει την πρόσβαση των ανηλίκων κάτω των 16 ετών σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, όπως το X, το TikTok, το Facebook και το Instagram. Αν και η δυνατότητα υλοποίησης του μέτρου δεν είναι εύκολη, αφού απαιτεί μηχανισμό επαλήθευσης ηλικίας από τις εταιρείες κινητών και τις πλατφόρμες κοινωνικών δικτύων, ο Αυστραλός πρωθυπουργός Άντονι Αλμπανέζι έκανε λόγο για σημαντική πρωτοβουλία, χαρακτηρίζοντας τα social media ως “εθιστική μηχανή” που κρατάνε αιχμάλωτους εκατομμύρια ανθρώπους και ιδίως παιδιά και εφήβους.
Προσωπικά, δεν θεωρώ ρεαλιστική προσέγγιση την καθολική απαγόρευση των socialmedia. Στα πλαίσια συμβουλευτικής, συζητάω καθημερινά με γονείς εντός και εκτός Ελλάδας και δεν σας κρύβω ότι είναι αμφίθυμοι – εκφράζουν την ανησυχία τους για την κατάσταση που έχει δημιουργηθεί, όμως δεν επιθυμούν και να αποκλείσουν εντελώς τα παιδιά τους και από την η χρήση της τεχνολογίας. Μια από τις 10 προτάσεις που προτείνουμε ως ειδικοί παρουσιάσαμε πρόσφατα στο Παγκόσμιο Συνέδριο Ψυχιατρικής για την αποτροπή των κινδύνων από την ανεξέλεγκτη χρήση τους για τα παιδιά κάτω των 15 ετών είναι η δημιουργία πλατφόρμας για τον γονεϊκό έλεγχο χρήσης του διαδικτύου και των socialmedia. Χαίρομαι ιδιαιτέρωςγιατί σε αυτό το πλαίσιο φαίνεται να κινείται η Ελληνική Πολιτεία, με την υπουργό κ. Ζαχαράκη να κάνει λόγο για τη χρήση πλατφόρμας που θα δίνει τη δυνατότητα του ελέγχου στους γονείς έτσι ώστε να μπορούν με λέξεις-κλειδιά να απαγορεύουν τη χρήση συγκεκριμένων σελίδων. Έτσι, η τεχνολογία γίνεται σύμμαχος απέναντι στην κακή χρήση της.
Info: Η έρευνα του καθηγητή Αντώνη Ντακανάλη είναι στην διάθεση όλων των φορέων κυβερνητικών ή μη, που χρειάζονται εμπεριστατωμένα στοιχεία για τις επιπτώσεις της κατάχρησης των ψηφιακών μέσων στην παιδική και την εφηβική ηλικία.
WHO is WHO
Ο Αντώνης Ντακανάλης, καθηγητής Ψυχιατρικής και Ψυχοθεραπείας στο Πανεπιστήμιο Μπικόκα του Μιλάνου, το 2024 κατατάχθηκε για άλλη μία φορά ανάμεσα στους 50 καλύτερους επιστήμονες παγκοσμίως στον τομέα της ψυχικής υγείας και στους 10 καλύτερους παγκοσμίως στη χρήση νέων τεχνολογιών στον τομέα της ψυχικής υγείας και ευεξίας (wellbeing). Έχει τιμηθεί με περισσότερα από 50 διεθνή βραβεία για το πλούσιο κλινικό, επιστημονικό και συγγραφικό του έργο, το οποίο περιλαμβάνει περισσότερες από 280 δημοσιεύσεις στα πιο έγκριτα επιστημονικά περιοδικά. Συγκαταλέγεται στο 2% των περισσότερο διαδραστικών επιστημόνων με βάση τις αξιολογήσεις του Harvard και στη διεθνή έκδοση για την ιατρική φροντίδα Who’sWho. Είναι μέλος διεθνών επιστημονικών επιτροπών που καθορίζουν κατευθυντήριες οδηγίες σε θέματα ψυχικής υγείας και ψυχοθεραπείας, ενδιαφέρεται για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ατόμων με αναπηρίες, χρόνια νοσήματα και ψυχολογικές δυσκολίες και προσφέρει συμβουλευτικές υπηρεσίες σε δημοσίους και ιδιωτικούς φορείς σχετικά με την πρόληψη και αντιμετώπιση των ψυχικών διαταραχών και την προαγωγή της ψυχικής υγείας. Ζει στο Μιλάνο και στην Αθήνα, συμμετέχει ενεργά σε ανθρωπιστικές και ιατρικές αποστολές στην Αφρική και είναι εμπνευστής εκστρατειών για την καταπολέμηση της βίας και την αποστιγματοποίηση της ψυχικής νόσου.
Διαφήμιση
