Τα 17 πιο επικίνδυνα παθογόνα για τα οποία χρειαζόμαστε εμβόλια και ποια εμβόλια βρίσκονται προ των πυλών

Για πρώτη φορά ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καταστρώνει και δημοσιοποιεί την «λίστα του Σίντλερ» αναφορικά με το πιο επικίνδυνα παθογόνα για τα οποία χρειαζόμαστε επειγόντως εμβόλια. Πρόκειται για ιούς και βακτήρια που ενδημούν σε ορισμένες περιοχές του πλανήτη και έχουν την δυναμική να προκαλέσουν επιδημικές εξάρσεις με βαρύ φορτίο νοσηρότητας και θνητότητας οι οποίες συνοδεύονται από μεγάλη οικονομική επιβάρυνση. Η σχετική δημοσίευση έγινε στο The Lancet, την «βίβλο» των επιστημονικών επιθεωρήσεων διεθνώς και αποκαλύπτει και τα 5 παθογόνα για τα οποία βρίσκονται καθοδόν τα πρώτα εμβόλια.

της Αλεξίας Σβώλου

Την λίστα των 17 παθογόνων που προκαλούν σοβαρές λοιμώξεις στην κοινότητα και για τα οποία επιβάλλεται να αναπτυχθούν προληπτικά εμβόλια, δημοσιοποίησε ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας στο eBioMedicine.Το τελευταίο αποτελεί μια ψηφιακή και ανοιχτή εφημερίδα της κορυφαίας επιστημονικής επιθεώρησης The Lancet που γεφυρώνει το κενό ανάμεσα στην βασική και την κλινική έρευνα. Η συγκεκριμένη έρευνα του ΠΟΥ αποτελεί την πρώτη παγκόσμια προσπάθεια να προτεραιοποιηθούν τα ενδημικά παθογόνα που έχουν την δυνατότητα να αυξήσουν το φορτίο νοσηρότητας και θνητότητας, να εντείνουν την μικροβιακή αντοχή στην κοινότητα και τα νοσοκομεία έχοντας παράλληλα σοβαρό κοινωνικο-οικονομικό αντίκτυπο στις κοινωνίες. Ουσιαστικά τα ευρήματα της «λίστας του Σίντλερ», για τα επικίνδυνα παθογόνα, επιβεβαιώνουν τις προτεραιοποιήσεις της επιστημονικής κοινότητας στην έρευνα και ανάπτυξη για νέα εμβόλια, μεταξύ των οποίων βρίσκονται και τα εμβόλια για τον HIV/AIDS, τη φυματίωση και την ελονοσία, τρεις λοιμώδεις ασθένειες που ευθύνονται κάθε χρόνο για 2,5 εκατ. θανάτους. Αυτά τα 3 νοσήματα κάθε χρόνο σκοτώνουν πληθυσμό ασθενών ίσο με το 25% του πληθυσμού της Ελλάδας.

Στην νέα έρευνα του ΠΟΥ αναδεικνύονται και κοινά παθογόνα, (όχι εξωτικά ή αναδυόμενα) όπως ο στρεπτόκοκκος ομάδας Α (streptococcus group A) και η κλεμπσιέλλα  της πνευμονίας (Klebsiella pneumonia) ως κορυφαίες προτεραιότητες για την ανάπτυξη νέων εμβολίων, καθώς αυτά τα βακτήρια αναπτύσσουν μεγάλη μικροβιακή αντοχή και καθίσταται ολοένα και πιο δύσκολη η θεραπεία των ασθενών με τα συμβατικά αντιβιοτικά. «Πολύ συχνά συμβαίνει να αποφασίζεται ποιο εμβόλιο συμφέρει να αναπτυχθεί, όχι με κριτήριο πόσες ζωές θα σωθούν αλλά με βάση τις επενδύσεις και το οικονομικό κέρδος», λέει ο Dr. Kate O’Brien, Διευθύντρια του Τομέα Ανοσοποίησης, Βιολογικών υλικών και Εμβολίων του ΠΟΥ. Ωστόσο, μέσα από αυτή την έρευνα βλέπουμε ότι τα εμβόλια πρέπει να αξιολογούνται όχι απλώς με βάση τη μείωση του φόρτου της νοσηρότητας, αλλά και ανάλογα του ιατρικού κόστους που προκαλούν στις οικογένειες των ασθενών και στα συστήματα υγείας. Αν λοιπόν ένα βακτήριο έχει αναπτύξει τέτοια αντοχή που είναι πολύ δύσκολη η αντιμετώπισή του και απαιτεί πανάκριβα νέα αντιβιοτικά, πολυήμερες νοσηλείες των ασθενών, συνδέεται με απώλεια παραγωγικότητας κτλ, θα πρέπει να το συμπεριλάβουμε στις άμεσες προτεραιότητές μας για την ανάπτυξη αποτελεσματικού εμβολίου, όπως επισημαίνει η Dr. Kate O’ Brien.

Για να καταστρώσει την λίστα του ο ΠΟΥ ζήτησε από διεθνούς και τοπικής εμβέλειας ειδικούς εκείνους τους παράγοντες που καθορίζουν την επιλογή και την χρήση εμβολίων. Η ανάλυση αυτών των δεδομένων συνδυάστηκε σε αλγόριθμους με τοπικά δεδομένα για κάθε παθογόνο και το αποτέλεσμα ανέδειξε 10 κορυφαίας προτεραιότητας παθογόνα για κάθε περιφέρεια του Οργανισμού. Μετά τον συνδυασμό και άλλων ευρημάτων η λίστα αναθεωρήθηκε και πλέον περιλαμβάνει τα 17 πιο «επείγοντα» παθογόνα που απαιτούν ανάπτυξη εμβολίων για να αντιμετωπιστούν. Η λίστα αυτή είναι παντού χρήσιμη αλλά ακόμα περισσότερο στις χώρες χαμηλού και μεσαίου κατά κεφαλήν εισοδήματος, που έχουν πιο «εύθραυστα» συστήματα υγείας. Έτσι δημιουργείται μια παγκόσμια R & D ατζέντα, πέρα από τα R & D pipelines που κάθε φαρμακοβιομηχανία διαθέτει.

Λίστα του ΠΟΥ για προτεραιοποίηση ενδημικών παθογόνων

Γι αυτά τα παθογόνα, η ανάπτυξη εμβολίων βρίσκεται σε διαφορετικά στάδια. Έρευνα απαιτείται για να δημιουργηθούν εμβόλια για τα κάτωθι: Τον στρεπτόκοκκο ομάδας Α, τον ιό της ηπατίτιδας C, τον ιό HIV-1 και την κλεμπσιέλλα της πνευμονίας (Klebsiella pneumoniae).

Νέα εμβόλια πρέπει να δημιουργηθούν για τα εξής παθογόνα: Τον κυτταρομεγαλοϊό ή μεγαλοκυτταροϊό (CMV) που ανήκει στην οικογένεια των ερπητοϊών και είναι γνωστός και ως ανθρώπινος ερπητοϊός τύπου 5 (HHV-5), τον ιό της γρίπης (για τον οποίο πρέπει να δημιουργηθεί εμβόλιο ευρείας προστασίας έναντι όλων των τύπων), τους τύπους της λεισμανίωσης, τη μη τυφοειδή σαλμονέλλα, τον νοροϊό (που είχε προκαλέσει την μαζική γαστρεντερίτιδα σε ελληνικό νησί το περασμένο καλοκαίρι), το πλασμώδιο της ελονοσίας, τους τύπους της σιγκέλλας και τον χρυσίζοντα σταφυλόκκοκο (Staphylococcus aureus).

Τέλος σε αυτή τη λίστα περιλαμβάνονται τα παθογόνα για τα οποία τα εμβόλια βρίσκονται καθοδόν, δηλαδή είναι κοντά η έγκρισή τους από τις Ανεξάρτητες Ρυθμιστικές Αρχές. Περιμένουμε λοιπόν εμβόλια για τον δάγκειο πυρετό, τον στρεπτόκοκκο ομάδας Β, το έξτρα εντερικό παθογόνο κολοβακτηρίδιο E. Coli, το μυκοβακτήριο της φυματίωσης και τον αναπνευστικός συγκυτιακό ιό (RSV). Για τον τελευταίο, στην χώρα μας αναμένουμε την άφιξη του πρώτου εμβολίου από την αμερικανική φαρμακοβιομηχανία Pfizer για άτομα προχωρημένης ηλικίας, ενώ θα ακολουθήσει αντίστοιχο εμβόλιο κατά του RSV για έγκυες και βρέφη από την Βρετανική φαρμακοβιομηχανία GSK.