Ογκοκερκίαση, άλλη μια τροπική νόσος που παίρνει τον δρόμο της εξάλειψης

Μπορεί η  παρασιτική νόσος με την περίεργη ονομασία «ογκοκερκίαση» να είναι παντελώς άγνωστη σε εμάς αλλά αποτελεί ή μάλλον αποτελούσε οδυνηρή πραγματικότητα για πολλά αναπτυσσόμενα κράτη, πλήττοντας τους πιο φτωχούς πολίτες. Εκεί είναι περισσότερο γνωστή σαν η «τύφλωση των ποταμών» και ο Νίγηρας γίνεται η 5^η χώρα –και η πρώτη στην Αφρική-που την εξαλείφει. 

της Αλεξίας Σβώλου

Πέρασαν ήδη 10 χρόνια από την βράβευση, το 2015, με το Νόμπελ της Ιατρικής, του γιατρού Δρ. Ουίλιαμ Κάμπελ, που ανακάλυψε την θεραπεία της εξωτικής παρασιτικής νόσου «ογκοκερκίαση» ή τύφλωση των ποταμών όπως είναι περισσότερο γνωστή.  Η ασθένεια μεταδίδεται με το μολυσμένο τσίμπημα μιας μαύρης μύγας που ζει κοντά σε ποτάμια σε περιοχές του αναπτυσσόμενου κόσμου. Ο βραβευμένος γιατρός, που άνοιξε τον δρόμο για την καταπολέμησή της,  ανακάλυψε την αβερμηκτίνη, μια ουσία  από ένα βακτήριο, η οποία στη συνέχεια  αποτέλεσε την βάση για την ανάπτυξη του φαρμάκου ιβερμηκτίνη, που συνιστά μοναδική θεραπεία για την  ογκοκερκίαση, ενώ παράλληλα θεραπεύει και την λεμφική φιλαρίαση, γνωστή ως ελεφαντίαση. Το φάρμακο, το οποίο ακούστηκε έντονα  στην εποχή της  covid 19 πανδημίας, για τον περιορισμό της επιδείνωσης των ασθενών, μετά την προσθήκη του στην θεραπευτική αγωγή,   παράγει η φαρμακοβιομηχανία MSD και το προσφέρει δωρεάν στους πληθυσμούς που το έχουν ανάγκη,  στο πλαίσιο ενός μεγάλου προγράμματος εταιρικής υπευθυνότητας.

 Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας από την μεριά του που παρακολουθεί την πορεία εξάλειψης της εξωτικής νόσου, επιβεβαίωσε πριν λίγες ημέρες πως ο Νίγηρας εξάλειψε την ογκοκερκίαση (onchocerciasis) σταματώντας την μετάδοση του ένοχου παρασίτου Onchocerca volvulus. Πρόκειται για ένα σημαντικό επίτευγμα,  καθώς  η «τύφλωση των ποταμών» είναι μια στιγματιστική ασθένεια που πλήττει τις φτωχότερες κοινωνικές ομάδες σε κράτη με χαμηλό κατά κεφαλήν εισόδημα και εύθραυστα συστήματα υγείας.

Η ογκοκερκίαση αποτελεί την 2^η λοιμώδη αιτία τύφλωσης μετά το τράχωμα, παγκοσμίως. Διευκρινίζουμε εδώ ότι το τράχωμα γνωστό και ως κοκκιώδης επιπεφυκίτιδα, ή αιγυπτιακή οφθαλμία, είναι λοιμώδης νόσος που προκαλείται από το βακτήριο Chlamydia trachomatis.

Η ογκοκερκίαση μεταδίδεται στον άνθρωπο από το δάγκωμα-τσίμπημα μιας μαύρης μύγας που ζει σε πεδιάδες τις οποίες διασχίζουν ποτάμια και απαντάται στην υποσαχάρια Αφρική την Υεμένη και  ορισμένες περιοχές της Λατινικής Αμερικής. Τα προγράμματα ελέγχου της ογκοκερκίασης ξεκίνησαν από τον ΠΟΥ ανάμεσα στο 1976 και το 1989, με τον ψεκασμό με εντομοκτόνα τα οποία ελάττωσαν σημαντικά τους πληθυσμούς της μαύρης μύγας.

Ακολούθησε η δωρεά της ιβερμηκτίνης από την MSD, σε συνδυασμό με αλβενδαζόλη  από το  2008 έως το 2019, για την θεραπεία των ασθενών με ογκοκερκίαση και λεμφική φιλαρίαση  που επίσης προκαλείται από το παράσιτο  Onchocerca volvulus. Στις επιδημικές χώρες, ετησίως, μέσω της δωρεάν διάθεσης της ιβερμηκτίνης  έχει υπολογιστεί ότι προλαμβάνονται 40.000 περιπτώσεις τύφλωσης, που σημαίνει ότι έχει «σπάσει» η αλυσίδα της μετάδοσή της και η χορήγηση της θεραπείας έχει ήδη σταματήσει σε τέσσερις από τις έξι χώρες της Λατινικής Αμερικής, όπου ενδημούσε η μαύρη μύγα.  Όπως επισήμανε ο  Dr Matshidiso Moeti, Περιφερειακός διευθυντής του ΠΟΥ για την Αφρική, ο Νίγηρας καθίσταται  χώρα πρότυπο για την εξάλειψη των εξωτικών παρασιτικών νοσημάτων καθώς είχε προηγηθεί το 2013 η εξάλειψη μιας άλλης άγνωστης σε εμάς τροπικής νόσος, του σκουληκιού της Γουϊνέας (Guinea worm).