Προειδοποιητικό «καμπανάκι» του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας… στα χρόνια της χολέρας!

Η νέα ετήσια έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας περιλαμβάνει ένα επιπλέον ανησυχητικό εύρημα αναδυόμενου υγειονομικού κινδύνου, που αφορά στην σημαντική αύξηση στα νέα περιστατικά και τους θανάτους από χολέρα. Ανησυχία στα χρόνια της χολέρας λοιπόν, παραφράζοντας τον τίτλο του διάσημου μυθιστορήματος του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες.

της Αλεξίας Σβώλου

Σύμφωνα με τα νέα δεδομένα, το 2023 τα νέα περιστατικά χολέρας αυξήθηκαν κατά 13% ενώ οι θάνατοι κατά 71% σε σύγκριση με το 2022. Κατά τη διάρκεια του 2023 έχασαν τη ζωή τους 4000 άτομα από χολέρα, μία νόσος η οποία και προλαμβάνεται και θεραπεύεται εύκολα. Περιστατικά χολέρας αναφέρθηκαν το 2023 σε 45 χώρες, με το γεγονός αυτό να διευρύνει την διασπορά τους, καθώς το 2021 μόνο 35 χώρες είχαν αναφέρει τέτοιου είδους κρούσματα.

Η χολέρα είναι μία οξεία λοίμωξη του γαστρεντερικού συστήματος η οποία μεταδίδεται στον άνθρωπο από μολυσμένο τρόφιμο και μολυσμένο νερό. Οι κοινότητες που ζουν σε περιοχές του πλανήτη όπου δεν υπάρχει ασφαλής πρόσβαση σε πόσιμο νερό ή έχει διαρραγεί η ασφάλεια του υδροφόρου ορίζοντα από κάποιο έκτακτο γεγονός κινδυνεύουν περισσότερο.

Η αύξηση των περιστατικών οφείλεται σε έναν συνδυασμό παραγόντων οι οποίοι επιτείνονται την εποχή μας και περιλαμβάνουν εμπόλεμες συρράξεις, την καταλυτική επίδραση της εξελισσόμενης κλιματικής αλλαγής, την μειωμένη πρόσβαση σε ασφαλές πόσιμο νερό και την μετακίνηση πληθυσμών είτε λόγω κλιματικής αλλαγής και ακραίων καιρικών φαινομένων είτε λόγω εμπόλεμων συρράξεων. Το πιο το θλιβερό στοιχείο στη νέα αυτή αναζωπύρωση της χολέρας είναι ότι το 38% των νέων αναφερθέντων κρουσμάτων αφορούν νήπια κάτω των πέντε ετών.

Η γεωγραφική κατανομή των κρουσμάτων χολέρας έχει αλλάξει δραματικά την τελευταία 2ετία. Από το 2022 στο 2023 υπήρξε μείωση 32% των κρουσμάτων που καταγράφονταν στην Ασία και αύξηση κατά 125% των κρουσμάτων στην Αφρική. Πολλές χώρες της Αφρικής κατέγραψαν υψηλά ποσοστά θανάτων από χολέρα, γεγονός που υποδηλώνει μεγάλες ανισότητες στην πρόσβαση στην περίθαλψη. Το 2023 αποτελεί χρονιά-ορόσημο κατά την οποία για πρώτη φορά αναφέρονται θάνατοι εκτός δομών υγείας, που αποκαλούνται ως «θάνατοι στην κοινότητα». Σε πέντε από τα 13 κράτη της Αφρικής που κατέγραψαν μεγάλη αύξηση, το 30% των θανάτων καταγράφηκαν στην κοινότητα και όχι σε νοσοκομεία, γεγονός που σημαίνει ότι απαιτείται άμεση θωράκιση των τοπικών συστημάτων υγείας, με στόχο όλοι οι πολίτες να έχουν ισότιμη πρόσβαση στις υπηρεσίες περίθαλψης.

Το Αφγανιστάν, η Δημοκρατία του Κονγκό, το Μαλάουι και η Σομαλία εξακολουθούν και το 2023 να καταγράφουν μεγάλες επιδημικές εξάρσεις χολέρας με περισσότερα από 10.000 κρούσματα, ενώ στην λίστα της αναζωπύρωσης προστίθενται η Αιθιοπία, η Αιτή, η Μοζαμβίκη και η Ζιμπάμπουε. Να σημειώσουμε στο σημείο αυτό ότι η Αιτή είναι μια πολύ φτωχή χώρα με ένα από τα υψηλότερα ποσοστά αναλφαβητισμού στον κόσμο, γιατί υπάρχουν μόνο ιδιωτικά σχολεία –η εκπαίδευση δηλαδή δεν παρέχεται δωρεάν από το κράτος.

Τα πρώιμα στοιχεία του ΠΟΥ για το 2024 δείχνουν ότι 22 χώρες παρουσιάζουν ενεργές επιδημικές εξάρσεις, και ήδη έχουν καταγραφεί από την αρχή της χρονιάς 342.800 περιστατικά και 2.400 θάνατοι (μέχρι και την 22η/8). Παράλληλα με την αναζωπύρωση της χολέρας, αυξάνεται η ζήτηση για τα θεραπευτικά και προληπτικά όπλα, όπως εμβόλια σε μορφή σταγόνων, διαγνωστικά τεστ, από του στόματος χορηγούμενους ηλεκτρολύτες, ορούς και ηλεκτρολύτες για ενέσιμη χορήγηση, με συνέπεια να δημιουργούνται πρόσθετες προκλήσεις και πιέσεις για την δημόσια υγεία.

Η αύξηση της ζήτησης είναι τέτοιου βαθμού που από τον Οκτώβριο του 2022, η Διεθνής Συντονιστική Ομάδα που χειρίζεται σε παγκόσμιο επίπεδο τα αποθέματα εμβολίων άλλαξε το πρωτόκολλο των δύο δόσεων εμβολιασμού έναντι της χολέρας σε μια δόση, ώστε να προστατευτούν περισσότεροι άνθρωποι στους ευάλωτους πληθυσμούς.  

Παρότι το απόθεμα των πόσιμων εμβολίων χολέρας είναι περιορισμένο, 35 εκατ. δόσεις εξασφαλίστηκαν πέρσι για τον μονοδοσικό εμβολιασμό των πληθυσμών που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη. Ωστόσο, παράλληλα, με τον προληπτικό εμβολιασμό απαιτείται διασφάλιση της πρόσβασης σε καθαρό πόσιμο νερό και η τήρηση των κανόνων υγιεινής. Ο ΠΟΥ αποδέσμευσε 18 εκατ. δολάρια από το 2022 για να αντιμετωπίσει την αναζωπύρωση της νόσου. Επιπλέον για να αναχαιτίσει την διαφαινόμενη αύξηση των κρουσμάτων και των θανάτων του 2024 ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ ζήτησε από την αμερικανική κυβέρνηση πρόσθετη οικονομική ενίσχυση 50 εκατ. δολαρίων, αλλά το αίτημά του δεν έχει ακόμα βρει θετική ανταπόκριση.